دنيا ۾ مسلمانن خلاف نفرت ۽ تعصب ختم ڪرڻ جي ضرورت آهي.؟؟

غلام مصطفيٰ جمالي

آصف علي زرداري اسلاموفوبيا جي خاتمي جي عالمي ڏينهن جي موقعي تي پنهنجي پيغام ۾ چيو ته دنيا جي ڪيترن ئي ملڪن ۾ مسلمانن خلاف وڌندڙ نفرت ۽ تعصب انتهائي ڳڻتي جوڳو رجحان بڻجي رهيو آهي ۽ ان کي ختم ڪرڻ لاءِ عالمي سطح تي گڏيل ڪوششن جي ضرورت آهي۔ هن چيو ته اسلام امن، همدردي، انصاف ۽ رواداري جو مذهب آهي، تنهنڪري اسلام کي انتهاپسندي سان ڳنڍڻ حقيقتن کان اڻڄاڻ هجڻ جي نشاني آهي۔ آئون سمجهان ٿو ته اهو بيان رڳو هڪ سياسي اظهار نه پر هڪ اهڙي عالمي حقيقت ڏانهن ڌيان ڇڪائڻ آهي جيڪا گذريل ڪجهه ڏهاڪن کان دنيا جي ڪيترن ئي معاشرن ۾ ظاهر ٿي رهي آهي۔اسلام جي تاريخ ٻڌائي ٿي ته هي مذهب هميشه امن ۽ انسانيت جي ڀلائي جو پيغام ڏيندو رهيو آهي۔ جڏهن اسلامي تهذيب پنهنجي عروج تي هئي ته بغداد، دمشق، قاهره ۽ قرطبہ جهڙا شهر علم ۽ تهذيب جا وڏا مرڪز بڻجي چڪا هئا۔ انهن شهرن ۾ مسلمانن سان گڏ يهودي ۽ عيسائي عالم به علمي تحقيق ۾ حصو وٺندا هئا۔ اسلامي دور ۾ قائم ٿيل علمي ادارن ۾ فلسفو، طب، فلڪيات ۽ رياضيات جهڙن علمن تي وڏي تحقيق ٿي، جنهن جو فائدو پوري دنيا کي ٿيو۔ ڪيترن ئي يورپي تاريخدانن به ان حقيقت کي تسليم ڪيو آهي ته جديد سائنس ۽ فڪر جي ترقي ۾ اسلامي دور جي علمي روايتن جو وڏو حصو آهي۔قرطبہ جي اسلامي دور کي رواداري جي هڪ روشن مثال طور پيش ڪيو ويندو آهي۔ اتي مختلف مذهبن جا ماڻهو گڏجي امن سان رهندا هئا ۽ علمي سرگرمين ۾ برابر حصو وٺندا هئا۔ يهودي عالم موسيٰ بن ميمون ۽ ڪيترائي عيسائي مفڪر به ان علمي ماحول جو حصو هئا۔ اهو دور ٻڌائي ٿو ته اسلام جي بنيادي تعليمات ماڻهن کي گڏ رهڻ، هڪ ٻئي جي عقيدي جو احترام ڪرڻ ۽ علم کي فروغ ڏيڻ تي زور ڏين ٿيون۔ساڳئي طرح عثماني سلطنت جي دور ۾ به مختلف مذهبن جي ماڻهن کي پنهنجن عبادتن ۽ ثقافتي روايتن جي آزادي حاصل هئي۔ عثماني دور ۾ ڪيترن ئي شهرن ۾ چرچ، عبادتگاهون ۽ مسجدون هڪ ئي علائقي ۾ موجود هيون، جيڪي مذهبي رواداري جو مثال پيش ڪنديون هيون۔ تاريخ جا اهي مثال ٻڌائين ٿا ته اسلام جو اصل پيغام انسانيت جي گڏيل ڀلائي ۽ امن تي ٻڌل آهي۔پر جديد دور ۾ سياسي حالتن، عالمي طاقت جي مقابلي ۽ ڪجهه انتهاپسند گروهن جي ڪاررواين سبب اسلام بابت ڪيترين ئي غلط فهمين جنم ورتو۔ خاص طور تي جڏهن دنيا ۾ دهشتگردي جا ڪجهه واقعا ٿيا ته انهن کي سڄي اسلام سان ڳنڍي پيش ڪيو ويو۔ ان عمل سبب ڪيترن معاشرن ۾ مسلمانن خلاف شڪ ۽ نفرت جو ماحول پيدا ٿيو، جيڪو وقت سان گڏ اسلاموفوبيا جي صورت اختيار ڪري ويو۔گذريل سالن ۾ ڪيترائي اهڙا واقعا پيش آيا آهن جن مسلمانن کي گهري ريت متاثر ڪيو آهي۔ نيوزيلينڊ ۾ مسجدن تي ٿيل حملو سڄي دنيا لاءِ هڪ وڏو صدمو هو، جنهن ٻڌايو ته مذهبي نفرت ڪيتري خطرناڪ ٿي سگهي ٿي۔ اهڙي طرح يورپ ۽ ٻين ملڪن ۾ به ڪڏهن ڪڏهن مسلمانن خلاف تشدد يا امتيازي روين جا واقعا سامهون ايندا رهيا آهن۔ اهي واقعا رڳو هڪ سماجي مسئلو نه پر عالمي انساني حقن لاءِ به هڪ وڏو چئلينج بڻجي ويا آهن۔اسلاموفوبيا جي مسئلي کي سمجهڻ لاءِ اهو به ضروري آهي ته دنيا ۾ مسلمانن جو ڪردار ڏٺو وڃي۔ دنيا جي ڪيترن ئي ملڪن ۾ مسلمان سائنس، تعليم، واپار، طب ۽ ٽيڪنالاجي جهڙن شعبن ۾ اهم خدمتون سرانجام ڏئي رهيا آهن۔ آمريڪا، برطانيا، ڪينيڊا ۽ يورپ جي ٻين ملڪن ۾ هزارين مسلمان ماهر ڊاڪٽر، انجنيئر ۽ استاد معاشري جي ترقي ۾ اهم ڪردار ادا ڪري رهيا آهن۔ انهن جي محنت ۽ قابليت سبب ڪيترن ئي ادارن ۽ شعبن ۾ ترقي ممڪن ٿي آهي۔اهڙي صورتحال ۾ مسلمانن کي صرف سندن مذهب جي بنياد تي تعصب جو نشانو بڻائڻ انصاف جي اصولن جي خلاف آهي۔ جيڪڏهن معاشري ۾ برابري ۽ انصاف جو ماحول هجي ته هر فرد پنهنجي صلاحيتن مطابق ترقي ڪري سگهي ٿو۔ تعصب ۽ نفرت نه رڳو ڪنهن هڪ گروهه کي نقصان پهچائين ٿا پر سماج جي مجموعي ترقي کي به متاثر ڪن ٿا۔اسلاموفوبيا کي گهٽ ڪرڻ لاءِ تعليم ۽ شعور اهم ترين اوزار آهن۔ جڏهن ماڻهن کي مختلف مذهبن ۽ ثقافتن بابت صحيح ڄاڻ ملندي ته غلط فهميون گهٽ ٿينديون۔ بين المذاهب ڳالهه ٻولهه، ثقافتي ميلن ۽ تعليمي پروگرامن وسيلي ماڻهن کي هڪ ٻئي جي ويجهو آڻي سگهجي ٿو۔ اهڙيون سرگرميون معاشري ۾ برداشت ۽ احترام جو ماحول پيدا ڪرڻ ۾ مدد ڏين ٿيون۔ميڊيا جو ڪردار به انتهائي اهم آهي۔ جيڪڏهن ميڊيا ڪنهن به مذهب بابت غير متوازن تصوير پيش ڪري ٿي ته ان جا اثر سڌو سنئون سماج تي پوندا آهن۔ تنهنڪري ميڊيا کي گهرجي ته هو ذميواري سان ڪم ڪري ۽ اهڙي صحافت کي فروغ ڏئي جيڪا نفرت بدران سمجهه ۽ هم آهنگي پيدا ڪري۔ صحيح معلومات ماڻهن جي سوچ کي تبديل ڪرڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪري سگهي ٿي۔اسلاموفوبيا جي خاتمي لاءِ مسلمانن کي به پنهنجو مثبت ڪردار ادا ڪرڻو پوندو۔ کين گهرجي ته هو پنهنجي عملي زندگي ۾ اسلام جي اصل تعليمات جهڙوڪ ايمانداري، رواداري، انصاف ۽ انسان دوستي کي نمايان ڪن۔ جڏهن مسلمان پنهنجي ڪردار سان اسلام جي حقيقي تصوير پيش ڪندا ته دنيا ۾ اسلام بابت مثبت سوچ وڌندي۔اڄ جي دنيا ۾ مختلف قومن، مذهبن ۽ ثقافتن جو گڏجي رهڻ هڪ حقيقت آهي۔ جيڪڏهن انهن جي وچ ۾ احترام، برداشت ۽ ڳالهه ٻولهه جو ماحول پيدا ڪيو وڃي ته ڪيترائي تڪرار پاڻمرادو ختم ٿي سگهن ٿا۔ عالمي امن جو دارومدار ان ڳالهه تي آهي ته انسان هڪ ٻئي کي دشمن بدران انسان سمجهي ۽ هڪ ٻئي جي عقيدن جو احترام ڪري۔آخرڪار اهو سمجهڻ ضروري آهي ته ڪنهن به مذهب يا قوم خلاف نفرت پکيڙڻ سان نه رڳو هڪ گروهه متاثر ٿيندو آهي پر سڄي انسانيت متاثر ٿيندي آهي۔ جيڪڏهن دنيا کي پرامن ۽ منصفاڻو بڻائڻو آهي ته تعصب، نفرت ۽ غلط فهمين کي ختم ڪرڻو پوندو۔ اسلاموفوبيا جي خاتمي لاءِ گڏيل عالمي ڪوششون ئي اهڙو رستو آهن جيڪي مستقبل ۾ وڌيڪ بهتر، محفوظ ۽ هم آهنگ دنيا جي ضمانت بڻجي سگهن ٿيون۔