دنيا جي سياسي تاريخ ٻڌائي ٿي ته جڏهن به عالمي سطح تي وڏا تڪرار يا جنگيون ٿينديون آهن ته انهن جا اثر رڳو جنگ ڪندڙ ملڪن تائين محدود ناهن رهندا، پر سڄي دنيا ان جي اثر هيٺ اچي ويندي آهي. اڄ به جڏهن ايران ۽ آمريڪا وچ ۾ ڇڪتاڻ ۽ جنگي ماحول جي ڳالهه هلي رهي آهي ته ان جا اثر عالمي معيشت، تيل جي اگهن ۽ سياسي استحڪام تي صاف ظاهر ٿي رهيا آهن. تيل جي قيمتن ۾ واڌ جو اثر خاص طور تي انهن ملڪن تي وڌيڪ پوي ٿو جيڪي توانائي لاءِ ٻاهرين وسيلن تي ڀاڙين ٿا، ۽ پاڪستان به انهن ملڪن مان هڪ آهي. جڏهن عالمي مارڪيٽ ۾ تيل مهانگو ٿيندو آهي ته ان جو اثر سڌي طرح پاڪستان جي معيشت تي پوي ٿو ۽ نتيجي طور ملڪ ۾ مهانگائي وڌي وڃي ٿي.
تيل جي قيمتن ۾ اضافي سان گڏ ٽرانسپورٽ جا خرچ وڌن ٿا، بجلي جي پيداوار مهانگي ٿي وڃي ٿي ۽ روزمره استعمال جون شيون به مهانگيون ٿي وڃن ٿيون. اهڙي صورتحال ۾ حڪومتون ڪڏهن ڪڏهن احتياطي قدم کڻنديون آهن، جن ۾ سيڪيورٽي خدشن يا انتظامي سببن ڪري تعليمي ادارن کي عارضي طور بند ڪرڻ جو فيصلو به شامل هوندو آهي. پر اهو سوال تمام اهم آهي ته ڇا اسڪولن، ڪاليجن ۽ يونيورسٽين کي بند ڪرڻ واقعي ڪنهن مسئلي جو حل آهي يا اهو رڳو هڪ اهڙو قدم آهي جيڪو شاگردن جي تعليم کي وڌيڪ متاثر ڪري ٿو.
تعليم ڪنهن به قوم جي ترقي جو بنياد هوندي آهي. اسڪول رڳو پڙهائي جا هنڌ ناهن، پر اهي اهڙا ادارا آهن جتي مستقبل جا معمار تيار ٿيندا آهن. جيڪڏهن تعليمي ادارا بار بار بند ڪيا ويندا ته شاگردن جي تعليمي تسلسل ۾ خلل پوندو، جنهن جو نقصان نه رڳو شاگردن کي ٿيندو پر سڄي سماج کي ٿيندو. خاص طور تي سرڪاري اسڪولن ۾ پڙهندڙ شاگرد جيڪي اڳ ئي محدود وسيلن سان تعليم حاصل ڪري رهيا آهن، اهي وڌيڪ متاثر ٿيندا آهن.
اسان تازو ماضي ۾ ڪورونا وبا دوران ڏٺو ته جڏهن اسڪول ڊگهي عرصي تائين بند رهيا ته ان جا تعليمي نظام تي ڪيترا منفي اثر پيا. ڪيترائي شاگرد پڙهائي کان پري ٿي ويا، ڪيترن جي پڙهائي ۾ وڏو فرق اچي ويو ۽ ڪيترائي اهڙا به هئا جيڪي اسڪول واپس ئي نه اچي سگهيا. ان تجربي مان سکڻ گهرجي ته تعليمي ادارن کي بند ڪرڻ آخري قدم هجڻ گهرجي، نه ته پهريون حل.
سنڌ جي سماج ۾ تعليم کي هميشه وڏي اهميت حاصل رهي آهي. سنڌ جي ڌرتي صوفين، شاعرن ۽ مفڪرن جي ڌرتي آهي جتي علم ۽ شعور جي روشني کي هميشه عزت ڏني وئي آهي. شاهه عبداللطيف ڀٽائي کان وٺي سچل سرمست تائين سڀني بزرگن علم، شعور ۽ سچائي جو درس ڏنو آهي. اهڙي ڌرتي تي جيڪڏهن تعليمي ادارن جا در بند ڪيا وڃن ته اهو صرف شاگردن لاءِ نه پر سماج جي فڪري ترقي لاءِ به نقصانڪار عمل هوندو.
اسڪولن جي بندش سان ڪيترائي سماجي مسئلا به پيدا ٿيندا آهن. ٻار جڏهن گهڻي عرصي تائين اسڪول کان پري رهندا آهن ته انهن جو وقت غير تعميري سرگرمين ۾ گذرڻ جو خطرو وڌي ويندو آهي. خاص طور تي ڳوٺاڻن علائقن ۾ ڪيترائي ٻار اسڪول بند ٿيڻ کان پوءِ مزدوري يا ٻيا ڪم ڪرڻ لڳندا آهن ۽ پوءِ انهن کي ٻيهر تعليم ڏانهن واپس آڻڻ مشڪل ٿي ويندو آهي. اهڙي صورتحال قوم جي مستقبل لاءِ سٺو سنئوڻ نه هوندي آهي.
حقيقت اها آهي ته عالمي سياست ۾ ٿيندڙ جنگين يا تڪرارن سان هڪ عام شاگرد يا استاد جو ڪو به واسطو نه هوندو آهي. انهن عالمي مسئلن جو حل سفارتي سطح تي نڪرندو آهي، نه ته اسڪول بند ڪرڻ سان. جيڪڏهن عالمي تڪرار سبب ملڪ اندر سيڪيورٽي خدشا پيدا ٿين ٿا ته حڪومتن کي گهرجي ته حفاظتي انتظامن کي وڌيڪ مضبوط ڪن، تعليمي ادارن ۾ سيڪيورٽي وڌائين ۽ شاگردن لاءِ محفوظ ماحول فراهم ڪن، پر تعليم جو سلسلو بند نه ڪن.
ان کان علاوه جديد دور ۾ تعليم کي جاري رکڻ لاءِ ڪيترائي متبادل طريقا به موجود آهن. جيڪڏهن ڪنهن خاص صورتحال ۾ ڪجهه ڏينهن لاءِ اسڪولن کي بند ڪرڻ ضروري هجي ته آن لائين تعليم، اضافي ڪلاس يا ٻيا انتظام ڪيا وڃن ته جيئن شاگردن جي پڙهائي متاثر نه ٿئي. پر مڪمل طور تي تعليمي سرگرمين کي بند ڪرڻ دانشمندي وارو قدم نٿو لڳي.
سنڌ ۽ پاڪستان جهڙن سماجن لاءِ تعليم اڳ ئي ڪيترن مسئلن کي منهن ڏئي رهي آهي. ڪيترن علائقن ۾ اسڪولن جي کوٽ آهي، ڪيترائي ٻار اڃا تائين اسڪول کان ٻاهر آهن، ۽ تعليمي معيار بابت به ڪيترائي سوال موجود آهن. اهڙي صورتحال ۾ جيڪڏهن تعليمي ادارا بار بار بند ٿيندا ته پوءِ تعليم جو نظام وڌيڪ ڪمزور ٿيندو.
ضرورت ان ڳالهه جي آهي ته حڪومتون تعليم کي قومي ترجيح بڻائين. جنگين يا سياسي تڪرارن کان وڌيڪ اهميت قوم جي مستقبل کي هئڻ گهرجي، ۽ قوم جو مستقبل تعليم سان جڙيل آهي. جيڪڏهن اسڪول آباد هوندا ته سماج ۾ شعور، برداشت ۽ ترقي جو ماحول پيدا ٿيندو. پر جيڪڏهن اسڪول خالي هوندا ته پوءِ معاشرو جهالت، انتهاپسندي ۽ بي سمجهي ڏانهن وڌي سگهي ٿو.
آخر ۾ اهو چوڻ مناسب آهي ته عالمي حالتون ڪيتريون به ڏکيون ڇو نه هجن، تعليم جو سفر جاري رهڻ گهرجي. اسڪولن جا در بند ڪرڻ بدران انهن کي وڌيڪ مضبوط بڻائڻ گهرجي. ڇو ته قومن جي اصل طاقت هٿيارن ۾ نه پر علم ۾ هوندي آهي. جيڪي قومون علم کي اهميت ڏينديون آهن اهي ئي ترقي جي راهه تي اڳتي وڌنديون آهن.
اڄ جي دور ۾ جڏهن دنيا علم ۽ ٽيڪنالاجي جي مقابلي ۾ اڳتي وڌي رهي آهي ته اسان لاءِ به اهو ضروري آهي ته پنهنجي ايندڙ نسل کي تعليم جي روشني کان محروم نه ڪريون. تعليم کي جاري رکڻ رڳو شاگردن جو حق نه پر قوم جي مستقبل جي ضمانت به آهي.
تنهن ڪري ضروري آهي ته عالمي تڪرارن جي باوجود تعليمي ادارن کي بند ڪرڻ بدران تعليم جي تسلسل کي برقرار رکيو وڃي، ڇو ته علم ئي اهو چراغ آهي جيڪو قومن جي راهه روشن ڪندو آهي ۽ انهن کي ترقي، امن ۽ خوشحالي ڏانهن وٺي ويندو آهي.
0 تبصرے