پاڪستان هڪ اهڙي عالمي سياسي منظرنامي ۾ بيٺل آهي، جتي هر فيصلو، هر بيان ۽ هر قدم صرف اندروني معاملن تائين محدود نه ٿو رهي، پر سڄي دنيا جي ڌيان جو مرڪز بڻجي ٿو. ملڪ اندر سياسي، معاشي ۽ سماجي حالتون هر روز نئين مسئلن کي جنم ڏين ٿيون، جڏهن ته بين الاقوامي سطح تي به پاڪستان کي پنهنجا مفاد ۽ اصول برقرار رکڻ ۾ مستقل چيلنجز جو منهن ڏسڻو پوي ٿو. پرڏيهي پاليسي هاڻي رڳو سرڪاري بيانن تائين محدود نه رهي، پر عالمي توازن، انساني حقن، علائقائي سلامتي ۽ معاشي مفادن سان ڳنڍيل هڪ حساس ۽ پيچيده نظام بڻجي چڪي آهي.
غزه ۾ جاري انساني الميا هڪ اهڙو مثال آهي، جيڪو صرف فلسطين جي ڀاڱي تائين محدود ناهي، پر سڄي دنيا جي ضمير لاءِ سوال بڻجي چڪو آهي. هزارين بيگناهه ماڻهو موت ۽ مصيبت ۾ مبتلا آهن، جنهن جي ڪري انساني حقن جي عالمي ادارن ۽ مختلف ملڪن کان سخت ردعمل اچي رهيو آهي. غزه جي ٻيهر تعمير ۽ امن قائم ڪرڻ لاءِ پيش ڪيل “بورڊ آف پيس” جو منصوبو پاڪستان لاءِ هڪ موقعو آهي، پر ان سان گڏ وڏي ذميواري ۽ چيلنجز پڻ جڙيل آهن. پاڪستان جو موقف هميشه انساني حقن جي تحفظ ۽ اخلاقي ذميواري تي مبني رهيو آهي، پر عالمي فورمن ۾ شموليت جو مطلب صرف اصولن تي بيهڻ نه، پر عملي قدم کڻڻ به آهي. هي هڪ اهڙو وقت آهي، جڏهن هر فيصلو قومي مفادن، عالمي دٻاءُ ۽ انساني ضرورتن جي وچ ۾ هڪ نازڪ توازن قائم ڪرڻ جي ڪوشش بڻجي ٿو.
پاڪستان جي معاشي صورتحال پڻ هن عمل کي وڌيڪ پيچيده بڻائي ٿي. آءِ ايم ايف، ورلڊ بئنڪ ۽ عالمي سرمائيدار ادارا، غير سڌي طريقي سان ملڪ جي پرڏيهي پاليسي تي اثر انداز ٿي رهيا آهن. قرض، واپار جا شرط ۽ عالمي معيشت ۾ جڳهه حاصل ڪرڻ لاءِ ٺاهيل معاهدا، هر سفارتي قدم کي محدود ڪن ٿا. جڏهن پاڪستان ڪنهن عالمي فورم ۾ پنهنجو موقف پيش ڪري ٿو، ته سوال پيدا ٿئي ٿو ته ڇا اهو قدم رڳو عالمي دٻاءُ کي مطمئن ڪرڻ لاءِ کنيو پيو وڃي يا واقعي قومي مفادن ۽ اصولن جي بنياد تي آهي. پاڪستان کي هر فيصلي ۾ اهو يقين رکڻو پوندو ته اصولن تي سمجھوتو نه ٿئي، پر عملي حڪمت عملي به اثرائتي ٿئي.
ڀارت پاران انڊس واٽر ٽريٽي کي غير فعال ڪرڻ يا ان تي نظرثاني جا اشارا پڻ پاڪستان لاءِ هڪ وڏي تشويش آهن. پاڻي، جيڪو اڳ ئي موسمي تبديلي، آبادي جي واڌ ۽ زرعي ضرورتن سبب بحران جو شڪار آهي، جيڪڏهن سياسي ٽڪر جو حصو بڻجي وڃي ٿو ته ان جا اثر قومي سلامتي تي پڻ پون ٿا. پاڻيءَ جي مسئلي تي هر قومي فيصلي ۾ احتياط ۽ دور انديشي لازمي آهي، ڇو ته ان جو اثر صرف زراعت يا شهري زندگي تي محدود نه رهندو، پر قومي معيشت ۽ سماجي استحڪام تائين پهچي سگهي ٿو. پاڪستان جو گڏيل قومن ۾ احتجاج ڪرڻ صحيح قدم آهي، پر عالمي برادري جي خاموشي ۽ ردعمل، ملڪ کي وڌيڪ چيلنجن ۾ وجهي ٿو.
افغانستان جو معاملو به پاڪستان لاءِ هڪ اهم ۽ پيچيده موضوع آهي. دهشتگردي، پناهگيرن جو مسئلو، علائقائي سيڪيورٽي، واپار ۽ انساني بحران، اهي سڀ عنصر پاڪستان جي پرڏيهي پاليسي سان ڳنڍيل آهن. عالمي طاقت ۽ زميني حقيقتن جي وچ ۾ توازن برقرار رکڻ هر وقت هڪ وڏي ذميواري آهي. پاڪستان کي انهيءَ صورتحال ۾ فيصلو ڪرڻو پوي ٿو ته ڪهڙا قدم قومي سلامتي، انساني حقن ۽ علائقائي استحڪام لاءِ بهتر آهن. جيڪڏهن پاڪستان صرف ردعمل طور فيصلا ڪندو ته عالمي دٻاءُ ان جي حڪمت عملي تي اثرانداز ٿيندو، پر جيڪڏهن ملڪ پاڻ واضح، ڊگهي مدي واري حڪمت عملي اختيار ڪندو ته اهو عالمي فورمن ۾ عزت ۽ اثر پيدا ڪري سگهي ٿو.
غزه کي نئين سر ٺاهڻ لاءِ بورڊ آف پيس ۾ شموليت جو تصور، پاڪستان لاءِ هڪ موقعو ۽ ساڳئي وقت چيلنج آهي. پاڪستان کي هر قدم ۾ پنهنجو موقف واضع رکڻ ضروري آهي، ڇو ته دنيا ۾ عزت انهن ملڪن کي ملندي آهي، جيڪي نه صرف لفظن ۾ پر عملي طور به پنهنجي موقف تي بيهندا آهن. بورڊ آف پيس ۾ شموليت، جيڪڏهن صرف علامتي قدم طور کنيو ويو ته ان جو اثر محدود رهندو، پر جيڪڏهن ان کي انساني همدردي، انصاف ۽ عالمي امن جي حفاظت سان ڳنڍيو وڃي ته اهو پاڪستان لاءِ فخر جو سبب بڻجي سگهي ٿو.
سياست ۽ سفارتڪاري اڪثر دٻاءُ جي هيٺ ٿيندي آهي، پر هر ملڪ جي خودمختياري ان وقت مضبوط رهي ٿي جڏهن اندروني استحڪام، معاشي مضبوط بنياد ۽ سياسي اتحاد موجود هوندو آهي. پاڪستان وٽ لازمي آهي ته هو عالمي دٻاءُ کي پنهنجي فيصلن تي اثرانداز ٿيڻ نه ڏئي. فيصلا نه صرف سياسي دٻاءُ کي سامهون رکندي، پر قومي مفاد، اصولن ۽ انساني ذميواري تي مبني هجن.
پاڪستان جي پرڏيهي پاليسي ۾ اصل چيلنج اهو آهي ته ملڪ ڪيئن عالمي فورمن ۾ پنهنجو موقف واضع ڪري، انساني حقن جي حفاظت ڪري، ۽ ساڳئي وقت قومي مفاد کي نقصان کان بچائي. غزه، ڪشمير، افغانستان، پاڻي ۽ معاشي مسئلا—اهي سڀ اهڙا موضوع آهن، جتي عالمي طاقتون پاڪستان کان وڌيڪ عمل جي توقع رکن ٿيون، پر پاڪستان جي تاريخ ۽ قربانين کي گهڻو ڪري نظرانداز ڪيو ويندو آهي.
انساني، معاشي ۽ سيڪيورٽي وارن معاملن کي گڏجي ڏسڻ ضروري آهي. هر قدم جيڪو عالمي ميز تي کنيو وڃي ٿو، ان کي قومي مفادن، معاشي حالتن ۽ عالمي سلامتي جي توازن سان پرکيو وڃي. پاڪستان کي اهو يقين رکڻو پوندو ته فيصلا صرف عالمي دٻاءُ کي مطمئن ڪرڻ لاءِ نه، پر قومي مفاد، اصولن ۽ انساني ذميواري تي مبني هجن.
سياستدانن، سفارتڪارن ۽ حڪومتي ادارن لاءِ اهو وقت آهي ته اهي پنهنجي پاليسيءَ کي مضبوط ڪن، اصولن سان گڏ عمل ۾ به ثابت قدم رهي، ۽ عالمي فورمن ۾ پاڪستان جي موجودگي کي صرف علامتي نه پر عملي اثرائتي بڻائن. عالمي دٻاءُ هر وقت ڪمزور ملڪن تي اثرانداز ٿيندو آهي، پر اهي قومون ئي پنهنجي عزت ۽ اثر قائم ڪري سگهن ٿيون، جيڪي واضح موقف اختيار ڪن ٿيون.
پاڪستان کي هاڻي اهو فيصلو ڪرڻو آهي ته عالمي دٻاءُ هيٺ به قومي مفاد کي ڪيئن محفوظ رکجي. فيصلو صرف ردعمل تي نه، پر ڊگهي مدي واري حڪمت عملي ۽ واضح پاليسي تي مبني هجڻ گهرجي. بورڊ آف پيس ۾ شموليت، عالمي فورمن تي آواز بلند ڪرڻ، ۽ انساني حقن جي حفاظت—all کي گڏجي سمجهڻ ۽ عمل ڪرڻ جي ضرورت آهي.
غزه جي ٻيهر تعمير، انساني حقن جي پاسداري، علائقائي سيڪيورٽي ۽ پاڻيءَ جو مسئلو—هڪ ئي سلسلي ۾ آهن. پاڪستان جي پرڏيهي پاليسي کي انهن سڀني موضوعن جو متوازن حل پيش ڪرڻو آهي. عالمي دٻاءُ جي هيٺ فيصلو ڪرڻ آسان ناهي، پر ملڪ جي تاريخ ڏيکاري ٿي ته درست پاليسي، اصولن تي بيهڻ، ۽ قومي اتحاد برقرار رکڻ سان ئي عالمي فورمن ۾ عزت ۽ اثر پيدا ٿئي ٿو.
آخر ۾ اهو چوڻ غلط نه ٿيندو ته عالمي دٻاءُ، طاقتور ملڪن جي مطالبا، ۽ انساني الميا—اهي سڀ عنصر پاڪستان لاءِ مسلسل چيلنج بڻيل آهن. پر ملڪ کي لازمي آهي ته هو واضح، خودمختيار، ڊگهي مدي واري ۽ اصولن تي مبني پاليسي اختيار ڪري. جيڪڏهن فيصلو حڪمت عملي، قومي مفاد ۽ انساني حقن سان جڙيل هوندو، ته عالمي دٻاءُ به رستي بدلائڻ تي مجبور ٿيندو، ۽ پاڪستان پنهنجي وقار، اثر ۽ عزت برقرار رکڻ ۾ ڪامياب ٿيندو.
0 تبصرے