غزہ امن بورڊ جو پهريون اجلاس هڪ اهڙو عالمي سياسي واقعو آهي جيڪو دنيا جي سامهون فلسطين جي الميي ۽ انساني بحران کي اجاگر ڪرڻ جو موقعو فراهم ڪري ٿو. غزہ پٽي گذريل ڏهاڪن کان جنگ، محاصري ۽ انساني الميي جو شڪار رهي آهي. هزارين مرد، عورتون ۽ ٻار شهيد ٿي چڪا آهن، لکين ماڻهو بي گهر ٿي چڪا آهن، ۽ اسپتالون ۽ اسڪول ملبو بڻجي ويا آهن. اهڙي پس منظر ۾ جڏهن عالمي طاقت جو اجلاس ٿيندو آهي ته اهو دنيا جي ضمير لاءِ هڪ امتحان بڻجي ٿو.
اجلاس ۾ عالمي اڳواڻ گڏ ٿيا، امن ۽ انساني امداد جي ضرورت تي زور ڏنو ويو ۽ سياسي حل تي ڳالهه ٻولهه ڪئي وئي. پر فلسطين جو مسئلو رڳو امداد سان حل ٿيڻ وارو ناهي. امداد زخم تي عارضي پٽي ته ٻڌي سگهي ٿي، پر جيڪڏهن قبضي، آبادڪاري ۽ سياسي ظلم جي بنيادي سببن کي ختم نه ڪيو وڃي ته رت وهڻ بند نه ٿيندو. غزہ ۾ رهندڙ ماڻهن جي روزاني زندگي جا حال اهو ظاهر ڪن ٿا ته دنيا جي بيانن ۽ وعدن جو اثر عملي طور تي گهٽ آهي.
پڇاڙيءَ ۾ اهو واضح آهي ته فلسطين جو مسئلو صرف مقامي يا علائقائي نه، پر عالمي انصاف جو سوال آهي. جڏهن طاقتور ملڪ پنهنجي مفادن کي ترجيح ڏين ته مظلوم قوم جا حق نظرانداز ٿين ٿا. عالمي طاقت ۽ سياسي مفادن جي سياست ۾ ننڍن ملڪن جي آواز گهڻو وزن نٿو رکي سگهجي، جنهن سبب اهڙا اجلاس اڪثر نتيجا خيز ثابت ناهن ٿيندا.
غزہ امن بورڊ جو اجلاس هڪ موقعو آهي ته عالمي برادري پنهنجا مفاد هڪ پاسي رکي انساني بنيادن تي فيصلو ڪري. جيڪڏهن آمريڪا ۽ ٻين طاقتور ملڪن واقعي امن چاهين ٿا ته انهن کي اسرائيل تي دٻاءُ وڌائڻو پوندو، جنگ بندي ڪرائڻي پوندي ۽ فلسطينين جي حقن کي تسليم ڪرائڻو پوندو. صرف بيانن سان تاريخ نه بدلجي، پر عملي قدمن سان فلسطين جو الميو گهٽائي سگهجي ٿو.
فلسطين جو مسئلو اوچتو پيدا ٿيل تڪرار ناهي، پر اهو تاريخي ناانصافين، سامراجي پاليسين ۽ طاقت جي سياست جو نتيجو آهي. 1917ع ۾ بلفور ڊيڪليشن کان پوءِ فلسطين ۾ يهودي آبادڪاري کي فروغ ڏنو ويو، جنهن سان مقامي فلسطيني آبادي جي حقن تي اثر پيو. 1947ع ۾ گڏيل قومن پاران فلسطين جي تقسيم واري قرارداد کان پوءِ متنازع علائقن ۾ رهنمائي واري صورتحال پيدا ٿي، جنهن جي نتيجي ۾ اسرائيل جو قيام عمل ۾ آيو، ۽ نتيجي طور لکين فلسطيني پنهنجي گهرن مان بي گهر ٿيا.
1948ع ۽ پوءِ 1967ع ۾ عرب-اسرائيل جنگن غزہ ۽ ويست بينڪ کي سياسي ۽ فوجي طور تي وڌيڪ غير مستحڪم بڻائي ڇڏيو. غزہ پٽي ۾ رهندڙ عام ماڻهن جي زندگي مسلسل جنگ، محاصري ۽ انساني حقن جي ڀڃڪڙيءَ جو اثر محسوس ڪندي گذري آهي. اڄ به غزہ ۾ رهندڙ ماڻهو آزاديءَ ۽ تحفظ جو بنيادي حق حاصل نٿا ڪري سگهن ـــ هڪ اهڙي زندگي جيڪا مسلسل خوف ۽ اڻڄاتل مستقبل جي خدشي ۾ گذري رهي آهي.
اڄ غزہ پٽي ۾ تعليم، صحت، روزگار ۽ معاشي سهولتن جو نظام تقريباً تباهه ٿي چڪو آهي. ٻار تحصيل جاري رکڻ بدران محفوظ ماحول جي تلاش ۾ جيڪي قدم کڻڻ چاهين ٿا، انهن کي روزمره جي بنيادي ضرورتن لاءِ مهلتن سان وڙهڻو پوي ٿو. ماءُ پنهنجي ٻارن لاءِ خوراڪ ۽ حفاظت فراهم ڪرڻ جي جدوجهد ڪري رهي آهي، جڏهن ته بزرگ ماڻهن کي طبي سهولتن جي کوٽ سبب اضافي مصيبتن کي منهن ڏيڻو پوي ٿو. انساني الميي جو اهو منظر عالمي ضمير کي جھنجوڙي ٿو ـــ پر اڪثر عالمي طاقت فقط بيانن ۽ وعدن تائين محدود رهي ٿي.
آمريڪا ڪيترن سالن کان اسرائيل جي سڀ کان وڏو فوجي ۽ سفارتي حامي رهيو آهي. گڏيل قومن ۾ اسرائيل خلاف قراردادون بار بار ويٽو اختيار سان روڪيون ويون آهن، جنهن سان عالمي سطح تي فلسطين جي عوام جي حقن جي بحاليءَ لاءِ قدم کڻڻ ۾ مشڪلاتون پيدا ٿيون آهن. جڏهن هڪ ئي ملڪ امن لاءِ اجلاس جي ميزباني ڪري ٿو، پر عملي پاليسين ذريعي هڪ فريقي موقف اختيار ڪري ٿو، ته ان جي غيرجانبداري تي سوال بيٺا آهن.
جڏهن عالمي طاقت امن بابت بيان جاري ڪري ٿي ته فلسطيني عوام جي حقن ۽ تحفظ بابت به واضح موقف وٺڻ گهرجي ـــ پر اڪثر پاليسيون طاقتور مفادن تي مبني رهيون آهن. ڪيترائي مبصر چون ٿا ته عالمي طاقتَ يا ته پنهنجن مفادن کي ترجيح ڏين ٿيون يا انساني حقن کي ـــ ٻنهي کي گڏ سان نه ٿا رکي سگهن.
فلسطيني عوام جي ڪرب ۽ درد جو اندازو صرف انگن ۽ اکرن سان نٿو لڳائي سگهجي، پر انساني ڪهاڻين، روزاني زندگي جي مشڪلاتن ۽ خاندانن جي ٽٽل اميدن ۾ به واضح طور تي ڏسي سگهجي ٿو. هر روز غزہ ۾ رهندڙ هڪ خاندان جو نئون امتحان آهي ـــ ڇا صبح جو ٿيندڙ بمباري کان بچي سگهندو؟ ڇا ٻارن کي اسڪول موڪلي سگهندو؟ ڇا انهن کي صاف پاڻي، کاڌي ۽ طبي مدد ملي سگهندي؟
پاڪستان ۽ ٻين اسلامي ملڪن اجلاس ۾ فلسطين جي عوام سان يڪجهتي جو اظهار ڪيو، جنگ بندي ۽ انساني امداد تي زور ڏنو. پاڪستان هميشه کان فلسطين جي حق ۾ آواز اٿاريندو رهيو آهي، ۽ اها اخلاقي ذميواري به آهي ته مظلوم قوم جي حمايت جاري رکي وڃي. ڪيترن ئي اسلامي ملڪن ۾ عوام فلسطين جي مسئلي تي گهري دلچسپي رکي ٿو ۽ انهن جو موقف واضح آهي: فلسطينين کي حق خود اراديت ۽ آزادي فراهم ڪئي وڃي.
اسلامي دنيا جي اتحاد ۽ گڏيل حڪمت عملي فلسطين لاءِ اثرائتي سفارتي طاقت ٿي سگهي ٿي ـــ پر اندروني اختلافن ۽ مفادن جي سياست سبب اها طاقت اڪثر محدود رهي ٿي. جڏهن اسلامي ملڪن ۾ سياسي اتحاد ۽ اقتصادي گڏيل قدم کڻڻ لاءِ حقيقي عمل نه هوندو، ته عالمي سطح تي دٻاءُ وڌائڻ ۾ گهٽ اثر پيدا ٿئي ٿو.
فلسطين جو حل صرف سياسي ۽ فوجي مفادن سان نه، پر انصاف ۽ انساني حقن جي بنياد تي ممڪن آهي. عالمي طاقتون جيڪڏهن پنهنجن مفادن کان مٿانهون ٿي عملي قدمن ۾ شامل ٿين، اسرائيل تي مناسب دٻاءُ وڌائين، آبادڪاري روڪين، انساني امداد لاءِ رستن کي کولڻ ۽ ٻن رياستن واري حل جي حمايت ڪن، ته شايد امن جو خواب حقيقت بڻجي سگهي. صرف امن بابت بيان جاري ڪرڻ ڪافي ناهي ـــ ان لاءِ عملي قدم کڻڻا پوندا.
واشنگٽن ۾ ٿيل اجلاس جو خلاصو اهو آهي ته عالمي اڳواڻ گڏ ٿيا، امن ۽ امداد بابت ڳالهايو، مالي پيڪيج جو اعلان ڪيو، پر اصل امتحان هاڻي شروع ٿئي ٿو ـــ ڇا فوري جنگ بندي ٿيندي؟ ڇا آبادڪاري روڪي ويندي؟ ڇا سياسي ڳالهين کي حقيقي رفتار ملندي؟ جيڪڏهن انهن سوالن جا جواب ها ۾ نه آهن ته پوءِ اجلاس به ماضي جي گڏجاڻين وانگر رڳو هڪ تاريخي نوٽ بڻجي رهندو.
فلسطين جو مسئلو صرف سياسي نه، بلڪه انساني حقن جو مسئلو آهي. غزہ ۾ رهندڙ ٻار، ماءُ ۽ بزرگ عالمي ضمير کي سڏ ڪري رهيا آهن. جيڪڏهن طاقتور ملڪ پنهنجن مفادن کان مٿانهون ٿي انساني بنيادن تي فيصلا ڪن، تڏهن ئي امن جو خواب حقيقت بڻجي سگهي. عالمي طاقت ۽ سياسي برادري کي اهو ثابت ڪرڻو پوندو ته فلسطين جو درد انهن لاءِ اهم آهي ـــ صرف لفظن ۽ نعرا هڻڻ سان نه، پر عملي، منظم ۽ متوازن قدمن سان.آخر ۾ اهو چئبو ته فلسطين جي عوام سان حمايت رڳو بيانن ۽ نعرا هڻڻ سان مڪمل نٿي ٿئي. عالمي سطح تي منظم سفارتي، سياسي، انساني ۽ اخلاقي جدوجهد سان ئي صورتحال بدلجي سگهي ٿي. جيڪڏهن عملي قدم کنيا ويا ته اهو هڪ مثبت موڙ ثابت ٿيندو، ۽ جيڪڏهن رڳو لفظن تائين محدود رهيو ته فلسطين جو درد اڳ وانگر جاري رهندو.
0 تبصرے