پاڪستان جو سياسي منظرنامو گذريل ڏهن سالن کان هڪ اهڙي جڳهه تي پهتو آهي جتي هر فيصلي جا اثر صرف اقتدار جي ايوانن تائين محدود نه آهن، پر عام ماڻهو جي روزمره زندگي تي به پون ٿا. سياسي ڇڪتاڻ، چونڊن جي نتيجن تي اعتراض، ادارن جي ڪردار بابت سوال، معيشت ۾ غير يقيني صورتحال ۽ سماجي ڌڙن ۾ وڌندڙ ورهاست عوام جي اعتماد کي ڪافي متاثر ڪيو آهي. جمهوريت جو اصل حسن اهو آهي ته عوام جو اعتماد برقرار رهي، پر جڏهن اهو اعتماد گهٽجي وڃي ته جمهوري نظام پاڻ ئي خطري ۾ اچي وڃي ٿو.
چونڊون ڪنهن به جمهوري ملڪ جي بنيادي ڍانچي جو اهم حصو آهن. پاڪستان ۾ هر چونڊ کان پوءِ ڪنهن نه ڪنهن ڌر پاران اعتراضن جو سلسلو شروع ٿي وڃي ٿو. ڪڏهن فارم جي نتيجن تي سوال، ڪڏهن نتيجن جي دير، ڪڏهن اميدوارن جي نااهلي، ۽ ڪڏهن ٽيڪنالاجي جي استعمال بابت بحث. اهي سڀ معاملا ٻڌائن ٿا ته چونڊ نظام اڃا مڪمل اعتماد حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب نه ٿيو آهي. جمهوريت جو حسن اهو آهي ته ووٽر جو ووٽ محفوظ ۽ عزت سان ڳڻيو وڃي، ۽ عوام پنهنجي نمائندن جي چونڊ ۾ اعتماد محسوس ڪري.
سياسي پارٽين جي ذميواري آهي ته هو چونڊ سڌارن لاءِ گڏيل حڪمت عملي اختيار ڪن. جيڪڏهن هر ڌر اقتدار ۾ اچڻ بعد پنهنجو قانون ٺاهي ۽ مخالف ڌر ان کي رد ڪري، ته استحڪام ڪڏهن به پيدا نه ٿيندو. چونڊ قانون، ووٽر لسٽن جي تياري، پولنگ اسٽيشنن جي نگراني ۽ نتيجن جي اعلان واري نظام تي سڀني ڌرين جو اعتماد هجڻ ضروري آهي. ٽيڪنالاجي جو استعمال تڏهن ئي ڪامياب ٿيندو جڏهن سياسي اتفاق موجود هجي ۽ هر ڌر انهي تي ڀروسو ڪري.
پاڪستان ۾ وڏيون سياسي پارٽيون جهڙوڪ تحريڪ انصاف، مسلم ليگ ن ۽ عوامي پارٽي پنهنجن موقفن سان سامهون آهن. هڪ پاسي چونڊ سڌارن ذريعي نظام کي مضبوط ڪرڻ جو مطالبو آهي، ٻئي پاسي سياسي استحڪام کي اوليت ڏيڻ تي زور ڏنو پيو وڃي. پارليامينٽ اندر قانونسازي، ڪميٽين جي رپورٽس، ۽ ماهرن جي راءِ کي اهميت ڏيڻ ضروري آهي ته جيئن فيصلن تي عوام جو اعتماد رهي.
ادارن جو ڪردار به اهم آهي. جڏهن سياسي اختلاف شدت اختيار ڪن ٿا ته ادارن جي مداخلت جو مطالبو ڪيو وڃي ٿو. جمهوريت ۾ هر ادارو پنهنجي آئيني حدن اندر رهي ڪم ڪري، اهو لازمي آهي. جيڪڏهن سياسي پارٽيون پنهنجي اختلاف حل ڪرڻ بدران ادارن کي مجبور ڪن ته طاقت جو توازن بگڙي سگهي ٿو. پارليامينٽ کي مضبوط رکڻ ۽ قانوني حدن اندر فيصلن ڪرڻ ئي سياسي استحڪام جي ضمانت آهي.
معاشي صورتحال به سياسي ڇڪتاڻ سان ڳنڍيل آهي. جڏهن ملڪ ۾ سياسي بيچيني وڌي ٿي ته سيڙپڪار محتاط ٿي وڃن ٿا، مارڪيٽ ۾ غير يقيني پيدا ٿئي ٿي، ۽ روزگار جا موقعا گهٽجن ٿا. مهانگائي، ڊالر جي اگهه ۾ تبديليون ۽ ٻيا معاشي بحران عوام جي زندگي تي سڌو اثر وجهن ٿا. جيڪڏهن سياسي ڌريون هڪٻئي کي ڪمزور ڪرڻ ۾ لڳل رهنديون ته معاشي سڌارا پوئتي رهجي ويندا. استحڪام رڳو حڪومت جي ذميواري ناهي، پر مخالف ڌر جو به فرض آهي ته قومي معاملن تي مثبت ڪردار ادا ڪري.
چونڊ سڌارن لاءِ سياسي تربيت ۽ عوامي شعور اهم آهن. اڪثر چونڊ مهم ذاتي حملن، الزام تراشين ۽ نفرت آميز بيانن تي ٻڌل هوندي آهي. نتيجي ۾ سماجي ورهاست وڌي وڃي ٿي. جيڪڏهن سياسي پارٽيون پنهنجي ڪارڪردگي، پروگرام ۽ پاليسين تي ڌيان ڏين ته ووٽر به مثبت سوچ سان فيصلا ڪندا. سياسي اخلاق جمهوريت جي بقا لاءِ ضروري آهي.
پارليامينٽ جي بالادستي جو سوال به هن بحث سان ڳنڍيل آهي. جڏهن اهم فيصلا پارليامينٽ کان ٻاهر ٿين ٿا ته عوام جو اعتماد گهٽجي ٿو. قانونسازي جو عمل کليل بحث، ڪميٽين جي سفارش ۽ ماهرن جي راءِ سان ٿيڻ گهرجي. جلدبازي ۾ منظور ٿيل قانون اڪثر تڪرار پيدا ڪن ٿا. سياسي قيادت کي اهو سمجهڻ گهرجي ته مضبوط پارليامينٽ ئي مضبوط جمهوريت جي ضمانت آهي.
عدالتي فيصلن جو سياست تي اثر به اهم موضوع آهي. جڏهن ڪيسن جو سلسلو وڌي ٿو ته سياسي عمل عدالتن ڏانهن منتقل ٿي وڃي ٿو. يقيناً عدالتن جو ڪردار آئيني آهي، پر سياسي مسئلن جو حل سياسي ميز تي ئي ٿيڻ گهرجي. جيڪڏهن هر معاملو عدالت ۾ وڃي ته سياستدان پنهنجي ذميواري کان پاسو ڪندا. بهتر آهي ته سياسي ڌريون ڳالهين ذريعي اختلاف ختم ڪن.
ميڊيا جو ڪردار انتهائي اهم آهي. آزاد ۽ ذميوار ميڊيا جمهوريت جو ستون آهي. پر جيڪڏهن ميڊيا پاڻ سياسي ورهاست جو حصو بڻجي وڃي ته عوام کي صحيح تصوير نه ملي سگهي. سچائي، توازن ۽ تحقيق تي ٻڌل صحافت ملڪ کي صحيح رخ ڏئي سگهي ٿي. سوشل ميڊيا جي دور ۾ افواهن جو زور به وڌي ويو آهي، تنهنڪري صحافتي ذميواري وڌيڪ اهم ٿي چڪي آهي.
عوامي اعتماد بحال ڪرڻ لاءِ ضروري آهي ته چونڊ عمل کي جديد تقاضائن سان هم آهنگ ڪيو وڃي. ووٽر لسٽن جي درستگي، پولنگ عملي جي تربيت، نتيجن جي فوري ۽ شفاف ترسيل، شڪايتن جي ازالي لاءِ موثر نظام قائم ڪرڻ وقت جي ضرورت آهي. هر مرحلي تي نگراني جو مضبوط بندوبست هجي ته تڪرار گهٽ ٿيندا. بين الاقوامي معيارن کي نظر ۾ رکندي اصلاحات ڪرڻ گهرجن، پر ملڪ جي حالتن مطابق.
سياسي استحڪام رڳو قانونن سان پيدا نه ٿئي، پر روين سان پيدا ٿئي ٿو. جيڪڏهن اقتدار ۾ ويٺل ڌريون مخالفن کي دشمن سمجهن ۽ مخالف ڌر حڪومت کي غيرقانوني قرار ڏئي ته پوءِ نظام ڪمزور ٿيندو. جمهوريت ۾ اختلاف فطري آهن، پر انهن جو اظهار آئيني ۽ مهذب طريقي سان ٿيڻ گهرجي. عوام کي به شعور ڏيکارڻو پوندو ته هو جذبات بدران دليلن کي اهميت ڏين.
سنڌ سميت ملڪ جي ٻين صوبن ۾ سياسي شعور وڌي رهيو آهي. نوجوان نسل سوشل ميڊيا ذريعي هر فيصلي تي نظر رکي ٿو. هاڻي اهو دور ناهي رهيو جو نتيجن جو اعلان ٿئي ۽ سوال نه اٿن. شفافيت جي گهرج وڌي چڪي آهي. هر ووٽر چاهي ٿو ته سندس ووٽ جو احترام ٿئي. جيڪڏهن ڪنهن علائقي ۾ بي ضابطگين جا الزام لڳن ٿا ته انهن جي جاچ شفاف طريقي سان ٿيڻ گهرجي. احتساب جو عمل رڳو سياسي مخالفن تائين محدود نه هجي، پر هر سطح تي برابر هجي.
چونڊ سڌارن جي حوالي سان هڪ اهم پهلو سياسي تربيت به آهي. اسان وٽ اڪثر چونڊ مهم ذاتي حملن، الزام تراشين ۽ نفرت آميز بيانن تي ٻڌل هوندي آهي. نتيجي ۾ معاشري ۾ ورهاست وڌي وڃي ٿي. جيڪڏهن سياسي پارٽيون پنهنجي ڪارڪردگي، پروگرام ۽ پاليسين تي ڌيان ڏين ته ووٽر به مثبت سوچ سان فيصلا ڪندا. سياسي اخلاق جمهوريت جي بقا لاءِ ضروري آهي.
پاڪستان جو مستقبل سياسي استحڪام سان ڳنڍيل آهي. جيڪڏهن چونڊ سڌارا اتفاق راءِ سان منظور ٿين، ادارا آئيني حدن اندر ڪم ڪن، ميڊيا ذميواري نڀائي ۽ عوام شعور سان ووٽ ڏئي ته پوءِ ڪو به بحران مستقل نه رهندو. دنيا جا ڪيترائي ملڪ سياسي بحرانن مان گذري چڪا آهن، پر مستقل سڌارن ۽ اتفاق راءِ سان اڳتي وڌيا آهن. اسان کي به پنهنجي تاريخ مان سبق وٺڻو پوندو.
اڄ ضرورت اها آهي ته سياسي قيادت ذاتي مفادن کان مٿانهون ٿي قومي مفاد کي ترجيح ڏئي. هر ڌر کي سوچڻو پوندو ته جيڪڏهن نظام ڪمزور ٿيندو ته نقصان سڀني کي ٿيندو. جمهوريت جي مضبوط ٿيڻ سان ئي معاشي خوشحالي، سماجي انصاف ۽ ادارن جي استحڪام ممڪن آهي. چونڊ سڌارا ڪنهن هڪ پارٽي جو ايجنڊا نه هجن، پر قومي معاهدو هجن.
آخرڪار سوال اهو آهي ته ڇا اسان پنهنجي ايندڙ نسل لاءِ اهڙو نظام ڇڏي وڃڻ چاهيون ٿا جيڪو تڪرارن ۾ ڦاٿل هجي يا اهڙو نظام جيڪو شفاف، مضبوط ۽ قابل اعتماد هجي. فيصلو سياسي قيادت ۽ عوام ٻنهي جي هٿ ۾ آهي. جيڪڏهن اسان گڏجي سچائي، شفافيت ۽ قانون جي حڪمراني کي ترجيح ڏينداسين ته پاڪستان جو سياسي سفر نئين اعتماد سان اڳتي وڌندو. جمهوريت جو حسن تڪرار ۾ نه، پر حل ۾ آهي، ۽ حل هميشه ڳالهين، سڌارن ۽ قومي اتفاق سان نڪرندو آهي.
0 تبصرے