بااثر خاص ماڻهو، مفلوج ادارا ۽ عام انسان جي بي وسي

ساقي ارشاد لورڙ

هن ڌرتيءَ کي هميشه محبت، همدردي، ڀائيچاري ۽ انسانيت جي علامت سمجهيو ويندو رهيو آهي، پر افسوس سان چوڻو پوي ٿو ته اڄ اها ئي ڌرتي ظلم، ناانصافي ۽ استحصال جي ور چڙهيل نظر اچي ٿي. اڄ سماج ۾ سڀ کان وڏو فرق دولت، طاقت ۽ اثر رسوخ جو بڻجي چڪو آهي، جنهن عام انسان کي بي وس ۽ لاچار بڻائي ڇڏيو آهي. اڄ اسان جو سماج واضح طور ٻن حصن ۾ ورهائجي ويو آهي. هڪ پاسي بااثر خاص ماڻهو آهن، جيڪي سياست، بيوروڪريسي، ڪاروبار، عدليه ۽ ميڊيا تائين رسائي رکن ٿا، ۽ ٻئي پاسي عام ماڻهو آهن، جيڪي محنت ڪري به پنهنجن بنيادي حقن کان محروم آهن. اهي عام ماڻهو، جيڪي ڏينهن رات محنت ڪن ٿا، پر پوءِ به انصاف، روزگار ۽ تحفظ کان پري آهن. هن فرق جي بنياد تي ملڪ ۾ هڪ اهڙو نظام قائم ٿي چڪو آهي، جتي قانون ڪتابن ۾ ته موجود آهي، پر عملي طور اثر رسوخ سڀ کان وڏو قانون بڻجي ويو آهي. جن وٽ سفارش، واسطا ۽ فون ڪال جي طاقت آهي، انهن لاءِ هر در بند آهي. جن وٽ ڪجهه به ناهي، انهن لاءِ قانون به سزا بڻجي ويو آهي. رياستي ادارا، جيڪي عوام جي خدمت لاءِ قائم ڪيا ويا هئا، اڄ پنهنجي اصل مقصد کان هٽي چڪا آهن. اڄ هر کاتي، هر آفيس ۽ هر اداري ۾ فيصلا ضمير ۽ قانون بدران خاص ماڻهن جي مرضي سان ٿين ٿا. حڪم سرڪاري فائيلن مان نه، پر ذاتي ملاقاتن ۽ فون ڪالن مان نڪرندا آهن. اهڙي صورتحال ۾ ادارا پنهنجي خودمختياري وڃائي ويٺا آهن ۽ عملي طور مفلوج بڻجي چڪا آهن. پوليس، جيڪا سماج جي حفاظت جي علامت هجڻ گهرجي، اڄ گهڻو ڪري بااثر ماڻهن جي محافظ بڻجي وئي آهي. طاقتور ماڻهوءَ جي هڪ ڪال تي ڪارروائي ٿي وڃي ٿي، جڏهن ته غريب ماڻهوءَ جي فرياد مهينن تائين فائيلن ۾ دٻيل رهي ٿي. ٿاڻا عام انسان لاءِ انصاف جو مرڪز نه، پر خوف جي نشاني بڻجي چڪا آهن. عدالتون، جيڪي انصاف جو آخري سهارو سمجهيون وڃن ٿيون، اڄ عام ماڻهوءَ لاءِ انتظار جو قبرستان بڻجي ويون آهن. طاقتور ماڻهوءَ جا ڪيس جلدي ٻڌجن ٿا، ضمانتون آساني سان ملن ٿيون، ۽ فيصلا جلد ٿين ٿا، جڏهن ته غريب ماڻهو سالن جا سال تاريخن جي چڪر ۾ ڦاٿل رهي ٿو. انصاف هاڻي صبر، پئسي ۽ سفارش سان ڳنڍجي ويو آهي. تعليم ۽ صحت، جيڪي هر شهري جا بنيادي حق آهن، اڄ واپار بڻجي چڪا آهن. بااثر ماڻهو بهتر اسڪولن ۽ مهانگين اسپتالن تائين پهچ رکن ٿا، جڏهن ته عام ماڻهو ٽٽل اسڪولن ۽ خالي اسپتالن تي مجبور آهي. نتيجي طور نسل در نسل غربت ۽ محرومي منتقل ٿي رهي آهي. نوڪرين ۽ روزگار جي شعبي ۾ به ساڳي صورتحال نظر اچي ٿي. ميرٽ هڪ سٺو لفظ ته آهي، پر عملي طور سفارش ۽ رشوت کان سواءِ نوڪري ملڻ ڏکيو بڻجي ويو آهي. قابل ۽ پڙهيل نوجوان بيروزگار آهن، جڏهن ته نااهل ماڻهو اهم عهدن تي ويٺل آهن. هي ناانصافي نوجوان نسل کي مايوسي ۽ بي راهه روي طرف ڌڪي رهي آهي. ميڊيا، جيڪا سماج جو آواز هجڻ گهرجي، اڄ گهڻو ڪري خاموش نظر اچي ٿي. ڪجهه مسئلا ڏيکاريا وڃن ٿا، جڏهن ته ڪيترن اهم مسئلن تي پردو وڌو وڃي ٿو. سچ به هاڻي اجازت ۽ مفادن سان مشروط بڻجي ويو آهي. انهن سڀني حالتن ۾ سڀ کان وڌيڪ ڏکوئيندڙ ڳالهه عام ماڻهوءَ جي خاموشي آهي. هو ظلم ڏسي ٿو، ناانصافي سمجهي ٿو، پر خوف، غربت ۽ بي وسي سبب آواز نٿو اٿاري. هي خاموشي ئي بااثر ماڻهن جي طاقت کي وڌيڪ مضبوط ڪري ٿي. ادارا ان ڪري مفلوج ٿيا آهن، ڇاڪاڻ ته انهن کان آزادي کسي وئي آهي. فيصلا ڪندڙ ماڻهو دٻاءَ هيٺ آهن، احتساب جو نظام ڪمزور آهي، ۽ اصولن جي جاءِ مفادن وٺي ڇڏي آهي. جڏهن ادارا آزاد نه هوندا آهن، ته رياست ڪمزور ۽ عوام غلام بڻجي ويندو آهي. ان هوندي به، اڃا اميد ختم نه ٿي آهي. تبديلي تڏهن ممڪن آهي، جڏهن عام ماڻهو شعور حاصل ڪري، پنهنجا حق سڃاڻي، سوال ڪرڻ سکِي، ۽ گڏ ٿي ظلم خلاف بيهي. ايماندار قيادت، مضبوط ادارا ۽ بي لاڳاپا احتساب بنا ڪنهن به سماج ۾ بهتري نٿي اچي سگهي. اڄ بااثر خاص ماڻهو عام انسان کي يرغمال بڻائي ويٺا آهن. انهن جي هٿ ۾ طاقت آهي، ادارا آهن، ۽ فيصلا آهن. پر تاريخ شاهد آهي ته ظلم هميشه قائم نٿو رهي. جڏهن قوم جاڳي ٿي، تڏهن سڀ کان مضبوط نظام به ڊهي پوندا آهن. اسان سڀني جي ذميواري آهي ته هن ڌرتيءَ کي ٻيهر انصاف، عزت ۽ انسانيت جي علامت بڻايون، جيئن عام ماڻهو به سڪون سان جيئي سگهي ۽ ادارا پنهنجي اصل مقصد سان ڪم ڪري سگهن.