سڀ ڪجھ ٽيڪ آهي، پر سماجي ڊپريشن ۽ عدم تحفظ وڌي رهيو آهي..؟؟

غلام مصطفيٰ جمالي

صبح جو سج پنهنجي نرم ۽ گرم روشنيءَ سان شهرن جي عمارتن تي ڇانيلن ۾ چمڪ وجهي ٿو، پر عوام جي دلن ۾ اونداهه اونداهه آهي. ماڻهن جا گهر جديد ٽيڪنالاجي سان ڀرجي چڪا آهن، موبائل فون، ڪمپيوٽر، اسمارٽ ڊوائيس ۽ سوشل ميڊيا موجود آهن، پر بنيادي ضرورتون جهڙوڪ صاف پاڻي، بجلي، روزگار ۽ خوراڪ انهن لاءِ خواب بڻجي ويون آهن. زندگي جو اهو تضاد ماڻهوءَ کي حيران ۽ مايوس ڪري ٿو، انهن جي دلين ۾ بيچيني ۽ سماجي ڊپريشن وڌائي ٿو. ڪراچي ۾، شهر جي وڏي آبادي ۽ ترقي باوجود، پاڻي جي کوٽ هڪ مستقل مسئلو آهي. ماڻهو ڏينهن ۾ ڪلاڪن تائين پاڻي لاءِ انتظار ڪن ٿا، ۽ ڪجهه هنڌن تي ٽينڪرن تي ڀاڙڻ جي ضرورت پوي ٿي. صاف پيئڻ جو پاڻي نه هجڻ سبب پيٽ جون بيماريون وڌي رهيون آهن، ۽ گھڻا ماڻهو مجبور ٿي ڪري آلودہ پاڻي استعمال ڪن ٿا. شهري غريب طبقي جي زندگي سخت متاثر ٿي رهي آهي، ۽ اهي هر ڏينهن نئين چئلينجن کي منهن ڏئي رهيا آهن. حيدرآباد ۽ بدين ۾ صورتحال گهٽ مختلف نه آهي؛ ڳوٺاڻن علائقن ۾ ماڻهو پاڻي جي فراهمي لاءِ ڏاڍي محنت ڪن ٿا پر اڃا به بنيادي ضرورتون پوريون نه ٿيون ٿي سگهن. ڪيترائي ماڻهو صبح سوير ٽينڪر ۽ واٽر سپلائي لاءِ قطار ۾ بيٺل ڏسڻ ۾ اچن ٿا، جڏهن ته ٻيا مجبور ٿي ڪري آلودہ پاڻي استعمال ڪن ٿا، جنهن سبب پيٽ جون بيماريون وڌي رهيون آهن. پاڻي جي کوٽ سبب زراعت ۽ ڪاروبار تي پڻ منفي اثر پيو آهي، جنهن سان عوامي مالي مسئلا وڌي رهيا آهن. پاڻي جي کوٽ زراعت تي وڏي پيماني تي اثر انداز ٿي رهي آهي. حيدرآباد، ڄامشورو ۽ بدين ۾ فصلن کي مناسب پاڻي نه ملڻ سبب پيداوار گهٽجي رهي آهي. ڪڻڪ،توريو، مڪئي ۽ ميوو جا باغ نقصان ۾ آهن. زراعت متاثر ٿيڻ سبب روزگار جا موقعا گهٽجي رهيا آهن، ڳوٺاڻو طبقي مالي ۽ ذهني طور پريشان آهي. انهن ماڻهن جو ستل ضمير ۽ صبر آزمائش ۾ آهي، ڇو ته انهن جي محنت جا نتيجا گهٽجي ويا آهن ۽ زندگي گذارڻ جا بنيادي وسيلن جي کوٽ آهي. بجلي ۽ لوڊشيڊنگ پڻ عوام جي زندگيءَ کي سخت متاثر ڪري رهيا آهن. ڪراچي ۽ حيدرآباد ۾ گهڻو ڪري هر گهر ۾ ڏينهن ۾ ڪلاڪن لاءِ بجلي موجود ناهي. صنعتون متاثر ٿي رهيون آهن، ننڍا ڪاروبار بند ٿي رهيا آهن، نوجوان بيروزگار ٿي رهيا آهن ۽ ماڻهن جو روزمره جو معمول مشڪل ٿي چڪو آهي. رات جو اونداهه ۽ گرميءَ ۾ زندگي گذارڻ لازمي ٿي پئي آهي، جنهن سبب ذهني دٻاءُ وڌي رهيو آهي ۽ سماجي ڊپريشن ۾ اضافو ٿي رهيو آهي. مهانگائي عوام جي زندگي تي وڌيڪ اثر انداز ٿي رهي آهي. خوراڪ جون شيون جهڙوڪ آٽو، چانور، سبزيون ۽ گوشت هر مهيني مهانگيون ٿين ٿيون. ڪراچي، حيدرآباد ۽ بدين ۾ ماڻهن جي آمدنيءَ سان مقابلي ۾ خوراڪ حاصل ڪرڻ مشڪل ٿي رهي آهي. روزگار جا موقعا گهٽجي چڪا آهن ۽ گهر جي خرچن کي پورو ڪرڻ لاءِ ماڻهن کي وڌيڪ پريشاني سان منهن ڏيڻو پوي ٿو. بي روزگاري خاص طور نوجوانن کي متاثر ڪري رهي آهي. تعليم مڪمل ٿيڻ باوجود نوجوانن کي روزگار جا مناسب موقعا نٿا ملن. اهو سماجي ڊپريشن وڌائي ٿو، ڇو ته نوجوان پنهنجو مستقبل نامعلوم ۽ بي حوصلگي سان ڏسن ٿا. ڳوٺاڻا علائقا پڻ ڏکيا حالتن ۾ آهن، جتي ماڻهو پنهنجي زمين تي ڀاڙڻ بعد به معيشت برقرار رکڻ ۾ ناڪام آهن. سماجي اثرات انتهائي ڳڻتي جاڳائيندڙ آهن. ماڻهن ۾ ذهني دٻاءُ وڌي رهيو آهي، مايوسي عام ٿي رهي آهي ۽ اعتماد گهٽجي رهيو آهي. سماجي ڊپريشن سبب گهر ۾ تعلقات خراب ٿي رهيا آهن، سماجي هم آهنگي متاثر ٿي رهي آهي ۽ جرائم جا موقعا وڌي رهيا آهن. عوام جو ستل ضمير ۽ حوصلو اڃا برقرار آهي، پر مسلسل مشڪلاتون انهن جي زندگي کي نامڪمل ۽ مايوس بڻائي رهيون آهن. پاڪستان ۾ پاڻي، بجلي، روزگار ۽ بنيادي ضرورتن جي کوٽ سبب زندگي جا بنيادي حق متاثر ٿي رهيا آهن. ڪراچي، حيدرآباد ۽ بدين ۾ زندگي گذارڻ وارا ماڻهو جديد ٽيڪنالاجي سان جڙيل آهن، پر انهن وٽ زندگي گذارڻ جا بنيادي وسيلن جي کوٽ آهي. پاڻي جي کوٽ، بجلي جي غير موجودگي، لوڊشيڊنگ، بي روزگاري، مهانگائي ۽ سماجي ڊپريشن هڪ ٻئي سان ڳنڍيل آهن ۽ هڪ اهڙي زنجير ٺاهي ڇڏين ٿا، جنهن مان عوام نڪري نه سگهن ٿا. پاڻي ۽ بجلي جي کوٽ زراعت، صنعت ۽ شهري زندگي کي متاثر ڪري ٿي، جنهن سان بي روزگاري ۽ مهانگائي وڌي ٿي. اهي سڀ مسئلا سماجي ڊپريشن ۽ عدم تحفظ کي وڌائين ٿا. حل لاءِ قومي سطح تي سنجيده پاليسيون، جديد ٽيڪنالاجي جو استعمال، صوبن جي تعاون ۽ عوامي شعور وڌائڻ ضروري آهي. پاڻي، بجلي ۽ روزگار کي يقيني بڻائڻ لاءِ ڊيم ٺاهڻ، جديد آبپاشي نظام، شهري پاڻي جي فراهمي جو بهتر انتظام ۽ صنعتن ۾ بجلي جي مستحڪم فراهمي تي ڌيان ڏيڻ وقت جي اهم ضرورت آهي. عوامي شعور ۽ مقامي سطح تي عملي قدم پڻ لازمي آهن، جيئن ماڻهن کي پنهنجو حصو ادا ڪرڻ جو موقعو ملي. پاڪستان لاءِ مستقبل جا فيصلائڪا سال ايندا، ۽ جيڪڏهن هاڻي به سنجيده قدم نه کنيا ويا ته عوام جي زندگي مسلسل مشڪل ۾ رهندي. سماجي ڊپريشن ۽ عدم تحفظ وڌي ويندو، نوجوان بيروزگار ٿيندا، مهانگائي ۽ بنيادي ضرورتون وڌنديون، ۽ پاڻي ۽ بجلي جي کوٽ عوام کي سخت متاثر ڪندي. عوام جو ستل ضمير ۽ حوصلو برقرار آهي، پر وقت جو تقاضو آهي ته حڪومت ۽ معاشرو گڏجي عملي قدم کڻي عوام کي بنيادي حق مهيا ڪري. زندگي ۽ ترقي لاءِ بنيادي سهولتن جي فراهمي ضروري آهي، ڇو ته ٽيڪنالاجي هجڻ جي باوجود ماڻهو جي زندگي جو معيار نه وڌي سگهندو. پاڻي، بجلي، روزگار، تعليم، صحت ۽ تحفظ عوام لاءِ لازمي هجڻ گهرجن. جيڪڏهن اهي فراهم نه ڪيا ويا ته سماجي ڊپريشن ۽ عدم تحفظ وڌندي رهندي، ۽ ماڻهن جو صبر آخرڪار ختم ٿي ويندو. اهو وقت آهي ته عوام جا بنيادي حق، زندگي جي سهولتون ۽ سماجي تحفظ ترجيح بڻجن، ڇو ته صرف ٽيڪنالاجي هجڻ ڪافي ناهي. عوام جو ستل ضمير، صبر ۽ حوصلو هڪ اهڙي سرمايو آهي جيڪو سماج کي بچائي سگهي ٿو، پر ان لاءِ عملي ۽ سنجيده قدمن جي ضرورت آهي.