پاڪستان هڪ اهڙو ملڪ آهي جتي هر ڪجهه ڏينهن بعد ڪنهن نه ڪنهن شهر مان اهڙي خبر اچي ٿي جيڪا رڳو ڏک پهچائيندي ناهي، پر قوم جي شعور ۽ اعتماد کي پڻ ڏکوئيندي آهي. ڪڏهن بس ٽڪري باهه جو شڪار ٿي ويندي آهي، ڪڏهن فيڪٽري ۾ مزدور پنهنجي زندگي قربان ڪندا آهن، ڪڏهن اسپتالن ۾ مريض آڪسيجن نه ملڻ سبب دم تي پهچندا آهن ۽ ڪڏهن مارڪيٽن ۽ پلازن ۾ باهه لڳي درجنين انساني زندگيون ختم ٿي وينديون آهن. سوال اهو ناهي ته حادثو ڇو ٿيو، سوال اهو آهي ته اهڙا حادثا بار بار ڇو ورجائن ٿا ۽ هر دفعي حڪومت ۽ ادارا افسوس ۽ بيانن تائين محدود ڇو رهجي وڃن ٿا. پاڪستان جي حڪومت جو بنيادي فرض شهري جي جان ۽ مال جي حفاظت آهي، اهو صرف آئين جو هڪ جملو ناهي پر هڪ اخلاقي، قانوني ۽ سماجي ذميواري آهي. بدقسمتي سان، ملڪ ۾ اها ذميواري ڪاغذن ۾ موجود هجڻ باوجود عملي طور تي نظر نٿي اچي. اسان جا شهر هر روز اوچائيءَ ۽ تجارتي ترقيءَ سان ڀرجي رهيا آهن، پر انهن عمارتن ۾ فائر سيفٽي، ايمرجنسي نڪرڻ جا رستا، جديد الارم سسٽم ۽ باقاعده انسپيڪشن جو تصور تقريباً ختم ٿي چڪو آهي. بلڊنگ ڪنٽرول ادارا اجازت ناما جاري ڪن ٿا، پر بعد ۾ انهن جي نگراني جو نظام غائب آهي، جنهن جو نتيجو ساڳئي المين ۾ نڪري ٿو. تازو ڪراچي جي گل پلازا ۾ پيش آيل سانحو هن اجتماعي ناڪامي جو هڪ دردناڪ مثال آهي. باهه لڳڻ بعد ڪلاڪن تائين ماڻهو اندر ڦاٿل رهيا، مدد جي فرياد ڪندا رهيا، پر ڪمزور انفرااسٽرڪچر، تنگ رستا، ۽ ايمرجنسي سهولتن جي کوٽ سبب ڪيترين قيمتي زندگين کي بچائي نه سگهيو. سوال اهو آهي ته جيڪڏهن اڳواٽ حفاظتي انتظام هجن ها، ته ڇا اهو نقصان ايترو وڏو ٿئي ها؟ يقيناً نه. اسان جي سماج ۾ انساني جان جي قيمت آهستي آهستي گهٽجي رهي آهي. جڏهن به ڪو حادثو ٿئي ٿو ته پهريون ردعمل بيانن، ڪميٽين ۽ جاچن جو هوندو آهي، پر ڪجهه ڏينهن بعد سڀ ڪجهه وسري وڃي ٿو. نه ڪنهن وڏي آفيسر کي سزا ملي ٿي، نه ڪنهن نظام ۾ بنيادي سڌارو اچي ٿو. نتيجي ۾ ساڳي غفلت ٻيهر ڪنهن نئين جاءِ تي، نون لاشن سان ورجائي وڃي ٿي. اهو به هڪ تلخ حقيقت آهي ته اسان ترقي کي رڳو عمارتن جي اوچائي سان ماپيون ٿا، حفاظت ۽ معيار کي نظرانداز ڪريون ٿا. قانون ته موجود آهن، پر انهن تي عملدرآمد ڪرائڻ لاءِ سياسي ارادو ۽ اداري جي ايمانداري گهربل آهي، جيڪا گهڻو ڪري نظر نٿي اچي. فائر بريگيڊ جا وسيلا محدود، عملي تربيت ناڪافي، ۽ شهري ايمرجنسي ريسپانس سسٽم اڄ به ڪمزور آهي. حڪومت کي سمجهڻ گهرجي ته معاشي ترقي، انفرااسٽرڪچر ۽ شهري خوبصورتي تڏهن ئي معنيٰ رکن ٿا جڏهن شهري پاڻ کي محفوظ سمجهن. جيڪڏهن بازار، آفيس، فيڪٽري يا رهائشگاهه موت جي ڦندا بڻجي وڃن ته اهڙي ترقي قوم لاءِ نعمت نه، پر عذاب بڻجي وڃي ٿي. اڄ ضرورت ان ڳالهه جي آهي ته رڳو افسوس نه، پر سخت ۽ بي لاگ احتساب ڪيو وڃي. بلڊنگ ڪنٽرول، ميونسپل ادارا، ۽ فائر سيفٽي سان لاڳاپيل شعبا مڪمل طور تي ريفارم ڪيا وڃن. هر عمارت جي باقاعده انسپيڪشن، فائر سيفٽي سرٽيفڪيٽ ۽ ايمرجنسي پلان کي قانوني حيثيت ڏني وڃي. خلاف ورزي ڪندڙن لاءِ جرمانا نه پر فوجداري ڪارروائي ٿيڻ گهرجي، ڇو ته هي غفلت سڌي طرح انساني قتل جي برابر آهي. ساڳي وقت عوام کي به پنهنجي ذميواري سمجهڻ گهرجي. غيرقانوني تعمير، رشوت، ۽ “جيڪو هلي ٿو، هلڻ ڏيو” واري سوچ کي ختم ڪرڻ بنا ڪا به حڪومت مضبوط نه ٿي سگهي. جڏهن شهري پاڻ قانون کي سنجيدگي سان نه وٺندا ته ادارا به وڌيڪ ڪمزور ٿيندا رهندا. آخر ۾ سوال اڃا به ساڳيو آهي: ڇا پاڪستان ۾ انسان جي جان واقعي سستي ٿي چڪي آهي؟ جيڪڏهن نه ته پوءِ هر سانحي کان پوءِ ڪجهه ڏينهن جي شور بدران مستقل سڌارن، حقيقي احتساب ۽ عملي تبديلي کي يقيني بڻائڻو پوندو. ٻي صورت ۾ ايندڙ حادثي جو انتظار، رڳو وقت جو سوال آهي ۽ ايندڙ لاش به اسان جي اجتماعي غفلت جو الزام کڻي ايندا. گل پلازا حادثو نه رڳو ڪراچي جي شهري زندگي تي اثر انداز ٿيو آهي پر سڄي ملڪ ۾ شهري تحفظ، حڪومت جي پاليسين ۽ انساني زندگي جي اهميت تي سوال اٿاريو آهي. اها حادثو اسان لاءِ هڪ جڳائيندڙ خبر آهي ته ترقي، تجارتي مارڪيٽ ۽ بلند عمارتون رڳو ظاهر جي نعمت نه، پر حقيقي تحفظ سان گڏ هجڻ گهرجن. جڏهن ته حڪومت ۽ ميونسپل ادارا رپورٽون جاري ڪندا آهن، انهن جي عملدرآمد ۾ شفافيت ۽ مستقل سڌارو گم آهي. شهرين لاءِ ضروري آهي ته اهي پنهنجي آواز بلند ڪن، قانون جي پاسداري ڪن ۽ ڪنهن به ڀڃڪڙي کي نظرانداز نه ڪن، ڇو ته جڏهن شهري خود پنهنجي حفاظت لاءِ شعور رکن ٿا ته حڪومت کي به مجبور ٿي ڪري قانون تي عملدرآمد ڪرڻو پوندو. انساني زندگي جي قيمت کي گهٽ سمجهڻ، حادثن جي باوجود اهم پاليسين ۾ تبديلي نه آڻڻ ۽ رشوت، لاپرواهي جي ثقافت حڪومت جي ذميواريءَ کي گهٽائي ڇڏيو آهي. پاڪستان ۾ هر نئين حادثو نه صرف مالي نقصان جو سبب بڻجي ٿو پر انساني زندگي جي عزت ۽ وقار کي به ختم ڪري ٿو. حڪومت کي فوراً عملي قدم کڻڻ گهرجن، فائر سيڪيورٽي سسٽم مضبوط ڪرڻ، ايمرجنسي ريسپانس ٽيمون وڌائڻ، بلڊنگ ڪوڊز تي سخت عملدرآمد ڪرڻ ۽ ماڻهن کي محفوظ ماحول مهيا ڪرڻ لاءِ پاليسين ۾ تبديلي آڻڻ لازمي آهي. عوام ۽ حڪومت گڏجي ئي اهڙن حادثن کي روڪي سگهن ٿا، ۽ هر ماڻهو پنهنجي ذميواري کي سمجهندي محفوظ زندگي لاءِ قدم کڻي سگهي ٿو. گل پلازا سانحو اسان لاءِ هڪ سبق آهي ته انسان جي جان رڳو قانوني جملن يا رياستي بيانن تائين محدود نه رهي، پر عملي تحفظ ۽ ايماندار انتظام سان محفوظ ٿيڻ گهرجي. اسان کي اهو ياد رکڻ گهرجي ته شهري حفاظت صرف عمارتن ۽ پاليسين جو معاملو ناهي، پر هر فرد جي شعور، حڪومتي عمل ۽ سماجي ذميواريءَ جو نتيجو آهي. پاڪستان جي حڪومت لاءِ اهو هڪ موقعو آهي ته قومي سطح تي شهري حفاظت جي پاليسين کي مضبوط بڻائي، حادثن کان بچاءُ لاءِ اڳواٽ قدم کڻي، ۽ شهرين جي زندگي کي قيمت ڏيندڙ پاليسين جو نفاذ ڪري. صرف اهڙي طريقي سان اسان اهو سوال ختم ڪري سگهون ٿا ته ڇا انسان جي جان سستي ٿي چڪي آهي. اسان جي عمل، احتساب ۽ شعور جي نتيجي ۾ ئي ايندڙ نسلن لاءِ محفوظ شهري زندگي مهيا ڪري سگهجي ٿي، جيڪا ملڪ جي ترقي، انساني وقار ۽ سماجي اعتماد لاءِ بنياد بڻجي.
0 تبصرے