ٿر جي واري ڪا عام واري ناهي، اها وقت جي تپش ۾ سڙيل تاريخ آهي. اها واري جنهن هر سج کي ڏٺو آهي، هر ڏڪار کي سٺو آهي، هر اڃ کي ڄاتو آهي. جڏهن ٿر ۾ هوائون هلن ٿيون ته اهي رڳو ريگستان کي نه لوڏينديون آهن، اهي صدين جا درد کڻي هلنديون آهن. انهن هوائن ۾ ٻارن جي اڌوري کل، ماءُ جي سڪي ويل ڇاتي، پيءُ جي اڻپوري دعا، ۽ ڌرتيءَ سان جڙيل بي انت صبر شامل هوندو آهي. ٿر خاموش آهي، پر ان جي خاموشي ۾ شور آهي، اهڙو شور جيڪو ٻڌڻ لاءِ ڪنن کان وڌيڪ دل کپي.
رات جو ٿر جڏهن آسمان سان ڳالهيون ڪري ٿو ته تارا به ٿڪجي پون ٿا، پر واري جا قصا ختم نٿا ٿين. ڪڏهن اها واري بک جون ڪهاڻيون ٻڌائي ٿي، ڪڏهن لڏپلاڻ جا درد، ڪڏهن قبرستانن جي قطارن جا نوحا. پر ساڳي واريءَ هيٺ، وقت جي کوٽائيءَ ۾، اهڙا راز به دفن آهن، جيڪي قسمت جا نقشا بدلائي سگهن ٿا. اها ڌرتي جيڪا ڏڪار ۾ به صبر سيکاري ٿي، اها ئي ڌرتي خوشحاليءَ جا خزانا به لڪائي ويٺي آهي.
ٿر جو ساهه سُڪل آهي، پر ٿر جي ڌڙڪن زنده آهي. اها ڌڙڪن هر اُن نگاهه کي سوال ٿي ڪري، جيڪا ٿر کي رڳو مفلسيءَ جي تصوير سمجهي ٿي. ٿر، جيڪو صدين کان بي زبان رهيو، اڄ به ڳالهائڻ ڄاڻي ٿو، پر ان جي ٻولي سياست جي لغت کان مختلف آهي. اها ٻولي درد جي آهي، حق جي آهي، ۽ وسيلن جي مالڪيءَ جي آهي. واريءَ جو هر ذرّو ڄڻ چئي رهيو هجي ته مان خالي ناهيان، مون ۾ باهه آهي، مون ۾ طاقت آهي، مون ۾ سڀاڻيءَ جو خواب آهي.
اهڙي پسمنظر ۾ جڏهن بلاول ڀٽو زرداري ٿر جي ڌرتيءَ تي بيهي اهو چوي ٿو ته ڪجهه قوتون سنڌ جي وسيلن تي ڌاڙو هڻڻ چاهين ٿيون، ته اها ڳالهه فقط تقرير جو حصو نٿي رهي. اها واريءَ جي صدا بڻجي وڃي ٿي. اها صدا جيڪا صدين کان دٻيل رهي آهي، اڄ سياست جي زبان ۾ ظاهر ٿي آهي. سنڌ هميشه وسيلن جي ماءُ رهي آهي، پر ماءُ ٿيڻ جي سزا اها ملي آهي ته هن کان سڀ ڪجهه ورتو ويو ۽ موٽ ۾ رڳو وعدا ڏنا ويا.
ٿر جو ڪوئلو ان ئي ناانصافيءَ جو نئون امتحان آهي. دنيا ڄاڻي ٿي ته ٿر جي ڌرتيءَ هيٺ ڪوئلي جا ايترا ذخيرا آهن، جو انهن جو مقابلو سعودي عرب جي تيل سان ڪيو وڃي ٿو. سعودي عرب تيل مان رياست ٺاهي، سماج بدلايو، ۽ عالمي سياست ۾ جاءِ ٺاهي. پر ٿر، جنهن وٽ توانائيءَ جو اهڙو ئي خزانو آهي، اڃا تائين سوالن، شڪن ۽ سازشن جي ور چڙهيل آهي. مسئلو ڪوئلي جو ناهي، مسئلو اهو آهي ته ٿر پنهنجي قسمت جو فيصلو پاڻ ڪري يا ڪو ٻيو.
ماضي وارو ٿر، جيڪو ڏڪار ۽ بک جي علامت بڻيل هو، ۽ اڄ وارو ٿر، جيڪو توانائيءَ جي اميد بڻجي رهيو آهي، انهن ٻنهي ۾ زمين آسمان جو فرق آهي. اهو فرق ڪنهن معجزو نه آندو، اهو فرق سياسي ارادي، جدوجهد ۽ ويزن آندو. شهيد بينظير ڀٽو 1993ع ۾ جڏهن ٿر جي ڪوئلي جي کوٽائيءَ جي ڳالهه ڪئي، تڏهن ان کي خواب چيو ويو. چيو ويو ته هي ريت ۾ سراب آهي، حقيقت ناهي. پر وقت ثابت ڪيو ته اهو خواب اصل ۾ مستقبل جو نقشو هو.
اڄ جڏهن ٿر جو ڪوئلو استعمال ۾ آيو آهي ته ان جو فائدو رڳو ٿر تائين محدود ناهي رهيو. فيصل آباد جهڙا صنعتي شهر به ان ڪوئلي مان معاشي فائدو حاصل ڪري رهيا آهن. بجلي پيدا ٿي رهي آهي، صنعتون هلن ٿيون، روزگار پيدا ٿي رهيو آهي. اهو سڀ ان ڳالهه جو ثبوت آهي ته سنڌ جا وسيلا جيڪڏهن استعمال ٿين ته ملڪ لاءِ بار نه، پر سهارو بڻجي سگهن ٿا.
پيپلزپارٽي جي سنڌ حڪومت تي تنقيدون ٿينديون رهنديون آهن، ۽ ڪجهه تنقيدون جائز به آهن، پر ٿر جي ترقيءَ بابت اهو انڪار نٿو ڪري سگهجي ته اڄ جو ٿر ڪالهه وارو ٿر ناهي. رستا آهن، اسپتالون آهن، اسڪول آهن، پاڻيءَ جا منصوبا آهن، ۽ سڀ کان اهم ڳالهه ته ٿري ماڻهن کي پنهنجي ڌرتيءَ سان روزگار جو رشتو ملي رهيو آهي. ٿر، جيڪو ڪالهه لڏپلاڻ جي علامت هو، اڄ بيهڪ جي علامت بڻجڻ لڳو آهي.
پر خطرا اڃا ختم ناهن ٿيا. سنڌ جي وسيلن تي نظر اڃا به آهي. بلاول ڀٽو جو خبردار ڪرڻ اصل ۾ سنڌ کي جاڳائڻ جي ڪوشش آهي. ڇو ته تاريخ ٻڌائي ٿي ته جيڪو وسيلو طاقت بڻجي ٿو، اهو ئي تڪرار بڻجي ٿو. جيڪڏهن ٿر جو ڪوئلو سنڌ جي عوام جي مرضيءَ کان سواءِ استعمال ٿيو، ته اهو ترقي نه، پر نئين غلاميءَ جو آغاز هوندو.
ٿر رڳو ريگستان ناهي، ٿر سنڌ جي غيرت آهي. واريءَ هيٺ لڪل باهه جيڪڏهن سنڌ جي هٿن ۾ رهي، ته اها روشني بڻجي سگهي ٿي، ۽ جيڪڏهن ٻين جي حوالي ٿي وئي، ته اها سنڌ کي ساڙي به سگهي ٿي. هاڻي فيصلو تاريخ ڪندي، پر تاريخ هميشه انهن کي ياد رکندي آهي، جيڪي وقت تي ڳالهائيندا آهن. ۽ اڄ ٿر ڳالهائي رهيو آهي، واريءَ جي زبان ۾، باهه جي لهجي ۾، ۽ حق جي صدا سان.
ٿر جي وسيلن تي ڌيان ڏيڻ صرف سنڌ لاءِ ناهي، اهو سڄي ملڪ لاءِ اهم آهي. جيڪڏهن ٿر جي ڪوئلي کي صحيح نموني سان استعمال ڪيو وڃي، ته نه رڳو بجليءَ جو بحران ختم ٿيندو، پر مقامي معيشت مضبوط ٿيندي، ۽ نوجوان پنهنجي ڌرتي ۾ ڪم ڪري سگهندا. ٿر ۾ روزگار جا موقعا پيدا ٿيندا، تعليم ۽ صحت بهتر ٿيندي، ۽ ماحولياتي توازن قائم رهندو.
بلاول ڀٽو جو سفر ۽ تقرير صرف سياست جو حصو ناهي، اهو هڪ پيغام آهي ته سنڌ جا وسيلا سنڌ جي عوام لاءِ آهن. اهو پيغام هر سياسي ڌري لاءِ واضح ڪرڻو آهي ته وسيلن تي قبضو، انهن جو ناجائز استعمال يا وفاقي حڪومتي مداخلت صرف مسئلا وڌائي سگهن ٿيون. ٿر جو ڪوئلو صرف معدني ذخيرو نه، بلڪه سياسي طاقت جو ذريعو آهي، ۽ جيڪو ان تي ڪنٽرول ڪندو، اهو معاشي ۽ سياسي طاقت ۾ به فائدو حاصل ڪندو.
پيپلزپارٽي جي حڪومت جي ڪم کي پڻ نظرانداز نٿو ڪري سگهجي. ٿر ۾ بجليءَ جا منصوبا، اسڪول، اسپتالون، پاڻيءَ جا منصوبه، ۽ روزگار جون ڪوششون اهو ڏيکارين ٿيون ته سنڌ حڪومت پنهنجي وسيلن کي عوام لاءِ استعمال ڪرڻ جي سنجيده ڪوشش ڪري رهي آهي. اها جدوجهد ڪابه رڳو نعرو يا تقرير ناهي، بلڪه حقيقت ۾ ٿر جي عوام لاءِ روشن مستقبل جو رستو آهي.
تاريخ گواهه آهي ته جڏهن وسيلو طاقت بڻجي ٿو، ته ان تي تحرڪ ضرور ٿئي ٿو. ٿر جي ڪوئلي جي موجودگي، ان جي استعمال ۽ انتظام تي بحث، محض اقتصادي فيصلو ناهي، اهو سياسي، سماجي ۽ ثقافتي فيصلو پڻ آهي. سنڌ جا ماڻهو، جيڪي صدين کان پنهنجا وسيلن ڏنا آهن، انهن کي هاڻي پنهنجو حق گهرڻو آهي.
0 تبصرے