ڊونلڊ ٽرمپ جديد دنيا جو اهو چهرو آهي، جيڪو طاقت کي قانون کان مٿانهون، غرور کي اصول کان اڳتي ۽ ڌمڪي کي سفارتڪاري کان وڌيڪ اهم سمجهي ٿو. “مان ڪنهن به عالمي قانون نٿو مڃان، دنيا جي ڪنهن به ملڪ تي ڪارروائي ڪري سگهان ٿو” جهڙا بيان ڪنهن ذميوار اڳواڻ جا لفظ ناهن، پر هڪ اهڙي سوچ جو اظهار آهن، جيڪا دنيا کي جنگ، افراتفري ۽ انتشار ڏانهن ڌڪي رهي آهي. ٽرمپ جي زبان مان نڪرندڙ هر جملي ۾ انسانيت لاءِ نفرت، بين الاقوامي نظام لاءِ تذليل ۽ ڪمزور قومن لاءِ کليل ڌمڪي سمايل نظر اچي ٿي.
ٽرمپ جو مسئلو رڳو اهو ناهي ته هو بي زبان آهي، پر اصل خطرو اها ذهنيت آهي، جنهن تحت آمريڪا پاڻ کي سڄي دنيا جو مالڪ سمجهي ٿو. عالمي قانون، گڏيل قومن جا اصول، انساني حقن جا معاهدا ــ اهي سڀ ٽرمپ لاءِ رڳو ڪاغذن جا ٽڪرا آهن. جڏهن آمريڪا بم ڪيرائي ٿو ته ان کي “سلامتي” چيو وڃي ٿو، جڏهن پابنديون لڳائي ٿو ته ان کي “اخلاقي ذميواري” سڏيو وڃي ٿو، ۽ جڏهن ٻيا ملڪ پنهنجي خودمختياري جو دفاع ڪن ته کين “دهشتگرد” يا “شرپسند رياستون” قرار ڏنو وڃي ٿو.
ايران جي معاملي ۾ به ساڳيو ٻٽو معيار کلي سامهون اچي ٿو. ايران جي پرڏيهي وزير عباس عراقچي جڏهن اهو الزام هنيو ته ايران اندر ٿيندڙ احتجاجن کي تشدد ڏانهن ڌڪڻ ۾ آمريڪا ۽ اسرائيل جو ڪردار موجود آهي ته واشنگٽن بنا ڪنهن شرم جي انهن بيانن کي “الزام آميز” قرار ڏئي ڇڏيو. سوال اهو آهي ته جيڪڏهن آمريڪا واقعي بيگناهه آهي ته پوءِ هر احتجاج، هر وڳوڙ ۽ هر افراتفري جي پٺيان آمريڪي ادارن جا نالا ڇو سامهون ايندا آهن؟ ڇا عراق، ليبيا، شام، افغانستان ۽ هاڻي ايران سڀ پاڻمرادو برباد ٿي ويا؟
ٽرمپ جي دور ۾ آمريڪي پاليسي مڪمل طور تي ڌمڪي، دٻاءَ ۽ اقتصادي جنگ تي بيٺل رهي آهي. پابندين وسيلي قومن کي بک، بيروزگاري ۽ مهانگائي ڏانهن ڌڪڻ، پوءِ انهن حالتن مان جنم وٺندڙ احتجاجن کي “داخلي ناڪامي” سڏڻ، هيءَ سياست نه پر کليل دهشتگردي آهي. ايران ۾ ڪرنسي جي قدر ۾ گهٽتائي، معاشي بحران ۽ عوامي بيچيني ڪنهن آسماني آفت جو نتيجو ناهي، پر آمريڪي پابندين جو سڌو سنئون نتيجو آهي.
ٽرمپ ۽ سندس ساٿين کي اهو به سمجهڻ گهرجي ته دنيا هاڻي اکيون بند ڪري ويهڻ لاءِ تيار ناهي. آمريڪا جا اتحادي به ٽرمپ جي جارحاڻي پاليسين کان ڪاوڙيل آهن. يورپ، جيڪو ڪڏهن آمريڪا جي هر فيصلي تي سر جهڪائيندو هو، هاڻي کليل نموني اختلاف ڪرڻ لڳو آهي. ڇو ته ٽرمپ جو آمريڪا دوست نه پر مالڪ بڻجي ويٺو آهي، ۽ مالڪ هميشه وفاداري نه پر غلامي گهري ٿو.
ٽرمپ جهڙو اڳواڻ اصل ۾ آمريڪا جي اخلاقي شڪست جي علامت آهي. هڪ اهڙو ملڪ، جيڪو ڪڏهن جمهوريت، آزادي ۽ انساني حقن جا درس ڏيندو هو، اڄ هڪ اهڙي شخص جي هٿ ۾ آهي جيڪو صحافت کي دشمن، احتجاج کي سازش ۽ عالمي قانون کي مذاق سمجهي ٿو. ٽرمپ جي زبان مان نڪرندڙ هر ڌمڪي دنيا جي امن لاءِ خطرو آهي، ۽ هر اهڙو بيان عالمي نظام جي قبر تي نئون پٿر رکي ٿو.
ايران هجي يا لبنان، فلسطين هجي يا وينزويلا ــ هر هنڌ هڪ ئي ڪهاڻي آهي: آمريڪي مداخلت، پوءِ افراتفري، پوءِ الزام، ۽ آخر ۾ وڌيڪ ڌمڪيون. ٽرمپ ان سڄي تباهيءَ جو چهرو بڻجي ويو آهي. هو شايد سمجهي ٿو ته طاقت هميشه لاءِ ساڻس رهندي، پر تاريخ ٻڌائي ٿي ته غرور ۾ ورتل سلطنتون گهڻو وقت زندهه ناهن رهنديون.
ٽرمپ جي پاليسين جو نتيجو رڳو سياسي ۽ اقتصادي تباهي تائين محدود ناهي، بلڪه دنيا جي امن ۽ انساني حقن تي سڌو اثر وجهي ٿو. آمريڪا جو هر فوجي قدم، هر پابندي ۽ هر ڌمڪي، ٻين ملڪن ۾ بيچيني، خوف، ۽ اقتصادي بحران پيدا ڪري ٿي. عراق، شام، ليبيا، افغانستان ۽ هاڻي ايران ۾ ماڻهن جي زندگي لاءِ ڪهڙو ڏک، بيچيني ۽ تباهي آمريڪا جي حڪمت عملي سان پيدا ٿي چڪي آهي، اهو عالمي تاريخ ۾ هڪ سبق طور درج آهي.
ٽرمپ جي دور ۾ آمريڪا جا اتحادي به بيچيني جو اظهار ڪري رهيا آهن. يورپ، جيڪو تاريخي طور تي آمريڪا جي حڪمت عملي تي اعتماد ڪندو رهيو، هاڻي کليل اختلاف ڏيکاري رهيو آهي. چين، روس ۽ ٻين عالمي طاقتور ملڪن آمريڪي جارحيت کي بي اثر ڪرڻ لاءِ پنهنجو اثر وڌائي رهيا آهن. دنيا هاڻي اڪيلي آمريڪي حڪمت عملي تي ڀروسو نٿي ڪري سگهي، ۽ ٽرمپ جو طاقت ۽ ڌمڪي تي مبني رجحان بين الاقوامي استحڪام لاءِ خطرناڪ ثابت ٿي رهيو آهي.
انساني نقصان جو پهلو سڀ کان اهم آهي. جڏهن آمريڪا پابنديون لڳائي ٿو ته عام ماڻهو بک بدحالي جو شڪار ٿين ٿا. جڏهن فوجي آپريشن ڪيا وڃن ٿا، شهري مارجي وڃن ٿا. جڏهن سياسي دٻاءُ وڌايو وڃي ٿو، ته جمهوريت ۽ انصاف جو تصور ختم ٿي وڃي ٿو. ٽرمپ جي پاليسين ۾ انساني زندگي جي ڪا اهميت ناهي، ۽ عالمي نظام تي ان جو اثر هميشه لاءِ منفي رهندو.
ٽرمپ جو مثال اهو پڻ ڏيکاري ٿو ته طاقت کي قانون ۽ اخلاق کان مٿانهون رکڻ دنيا لاءِ ڪهڙو خطرناڪ آهي. جڏهن هڪ شخص، جنهن وٽ عالمي طاقت هجي، صرف پنهنجي مرضي ۽ مفاد کي اهميت ڏئي، ته نتيجو هميشه جنگ، انتشار ۽ انساني بدحالي ۾ نڪري ٿو. ٽرمپ جي پاليسين جو هر قدم، هر بيان ۽ هر ڌمڪي انساني زندگي، قومي خودمختياري، ۽ عالمي امن لاءِ خطرو آهي.
دنيا کي فيصلو ڪرڻو پوندو ته ڇا هو اهڙن شخصن جي طاقت هيٺ جيئندي رهندي، يا گڏجي عالمي قانون، انصاف، ۽ برابري جي اصولن کي مضبوط ڪندي امن قائم ڪندي. جيڪڏهن ٽرمپ جهڙي ذهنيت کي روڪيو نه ويو، ته هر ملڪ ڪنهن وڏي بحران ۾ ڦاسي سگهي ٿو، ۽ هر احتجاج ڪنهن وڏي تباهي جو پيش خيمو بڻجي سگهي ٿو.
ٽرمپ صرف آمريڪا لاءِ نه، پر دنيا جي امن لاءِ خطرو بڻجي ويو آهي. ايران، فلسطين، لبنان، وينزويلا يا ٻيا ملڪ ــ هر هنڌ هڪ ئي نمونو ڏسڻ ۾ اچي ٿو: آمريڪي مداخلت، پوءِ افراتفري، پوءِ الزام، ۽ آخر ۾ وڌيڪ ڌمڪيون. ٽرمپ جي دور جو سبق واضح آهي: طاقت، جيڪڏهن قانون ۽ اخلاق کان مٿانهون هجي، ته اها انسانيت ۽ عالمي امن لاءِ تباهي بڻجي وڃي ٿي.
هي ڪالم صرف ٽرمپ جي تنقيد ناهي، بلڪه ان سوچ خلاف احتجاج آهي، جيڪا دنيا کي باهه ۾ اڇلائي، پاڻ کي امن جو علمبردار سڏائي ٿي. دنيا کي هاڻي اتحاد، انصاف، ۽ برابري جي اصولن تي بيهڻ گهرجي، نه ته طاقتور ماڻهن جي ڌمڪين ۽ مفادن جي اثر هيٺ عالمي امن تباهه ٿي سگهي ٿو.
ٽرمپ جو دور هڪ سبق آهي، جنهن کي عالمي برادري کي سمجهڻ ۽ اڳتي وڌڻ جي ضرورت آهي. طاقت جو غلط استعمال، قانون ۽ اصول کان مٿانهون رهڻ، ۽ انساني حقن جي ڀڃڪڙي ــ هي سڀ عالمي نظام لاءِ خطرناڪ آهن. مستقبل ۾ اهڙي ذهنيت کي روڪڻ لاءِ گڏيل قومن، عالمي عدالتن ۽ بين الاقوامي برادري کي مضبوط ۽ متحرڪ رهڻ گهرجي، نه ته دنيا جي امن ۽ استحڪام جو بنياد ئي ختم ٿي سگهي.
آخر ۾، ٽرمپ جو چهرو صرف آمريڪا جو سياسي منظرنامو نه آهي، پر عالمي طاقت جي غلط استعمال جو عڪس آهي. دنيا کي پنهنجي تاريخ مان سبق سکڻ ۽ اهڙي طاقت کي ضابطي هيٺ آڻڻ جي ضرورت آهي. ڇاڪاڻ ته جيڪڏهن طاقت قانون، انصاف ۽ انساني حقن کان مٿانهون ٿي وڃي، ته دنيا لاءِ امن ۽ استحڪام صرف هڪ خواب بڻجي ويندو، جيڪو حقيقت ۾ ڪڏهن به نه ٿو ڏسي سگهجي. پر سوال اڃا باقي آهي: ٽرمپ کي آخرڪار ڪير لغام ڏيندو؟ حقيقت اها آهي ته طاقت صرف زور ۽ ڌمڪي سان قائم نه رهي سگهي ٿي. ٽرمپ جهڙا اڳواڻ، جيڪي عالمي قانون، گڏيل قومن جي اصولن ۽ اخلاقي حدن کي نظرانداز ڪن ٿا، انهن کي محدود ڪرڻ جا ڪيترائي ميڪانيزم موجود آهن، جيڪي وقت سان گڏ آخرڪار اثرائتو ٿيندا آهن. آمريڪا جي پنهنجن ادارن جهڙوڪ ڪنگريس، سينيٽ، عدليه ۽ ٻين قانوني ادارن وٽ اهو حق ۽ ذميواري آهي ته صدر جي فيصلن ۽ حڪمن تي نظر رکي، غير آئيني يا غير قانوني حڪمن کي روڪي، ۽ انهن جي اثر کي محدود ڪري. طاقت رڳو زور سان برقرار نه رهي ٿي؛ قانون ۽ آئيني ضابطا اها طاقت قابو ۾ رکڻ لاءِ موجود آهن.
بين الاقوامي سطح تي پڻ ٽرمپ جي جارحاڻي پاليسين کي روڪڻ جا اوزار موجود آهن. عالمي برادري، گڏيل قومن جون قراردادون، اهم اتحادي ملڪ جهڙوڪ يورپ، چين، روس، ۽ ٻين عالمي ادارا، آمريڪا جي فيصلن تي نظر رکي، پابنديون لاڳو ڪري، ۽ سفارتي يا اقتصادي دٻاءُ ذريعي عالمي نظام کي برقرار رکڻ جي ڪوشش ڪن ٿا. عالمي ميڊيا، رپورٽنگ ۽ عوامي راءِ به هڪ طاقتور اوزار آهي، جيڪو هر ڪنهن پاليسي جي اثر کي دنيا جي آڏو اجاگر ڪري ٿو، عوامي شعور پيدا ڪري ٿو ۽ زورآور اڳواڻن کي محتاط بڻائي ٿو.
آخرڪار، طاقت جو مقابلو صرف هٿيارن يا پابندين سان ناهي، پر اخلاقيات، قانون، عوامي راءِ، ۽ عالمي اتحاد سان ٿيندو آهي. تاريخ پڻ واضح ڪري ٿي ته غرور ۾ ورتل طاقت گهڻو وقت تائين برقرار نه رهي ٿي، ۽ جيڪو حڪمران عالمي قانون ۽ انصاف کي مات ڏئي ٿو، آخرڪار دنيا جي شعور، ادارن ۽ اتحاد جي دٻاءَ هيٺ اچي ٿو. ٽرمپ جي پاليسين، ڌمڪين ۽ جارحيت کي روڪڻ لاءِ ضروري آهي ته عالمي شعور، گڏيل قومن ۽ آمريڪي ادارن جو مضبوط قدم کڻي، طاقت کي قانون ۽ انصاف جي دائري ۾ آندو وڃي، ڇو ته دنيا ڪنهن جي جاگير ناهي ۽ نه رهندي..
0 تبصرے