ڊونلڊ ٽرمپ جديد عالمي سياست جو اهو نالو آهي، جيڪو رڳو هڪ شخصيت نه رهيو آهي پر هڪ اهڙي ذهنيت، هڪ اهڙي روش ۽ هڪ اهڙي سياسي فلسفي جي علامت بڻجي چڪو آهي، جنهن ۾ طاقت کي حق سمجهيو وڃي ٿو ۽ قانون کي رڳو ڪمزور لاءِ ٺهيل هڪ رڪاوٽ. جڏهن ٽرمپ اقتدار ۾ آيو ته ڪيترن ماڻهن ان کي “غير روايتي اڳواڻ” سڏيو، پر وقت سان گڏ اهو واضح ٿيندو ويو ته هي غير روايت دراصل خطري جي هڪ نئين صورت آهي، جنهن ۾ سفارتڪاري جي جاءِ تي ڌمڪيون، ڳالهين جي جاءِ تي بندوقون، ۽ عالمي اتفاق راءِ جي جاءِ تي يڪطرفا فيصلا اچي ويا آهن. وينيزويلا بابت ٽرمپ جا بيان ۽ دعوائون انهيءَ سوچ جو تسلسل آهن، جتي هڪ خودمختيار ملڪ جي قسمت جو اعلان هڪ سوشل ميڊيا پوسٽ ذريعي ڪيو وڃي ٿو.
ٽرمپ جي سياست جو بنيادي محور هميشه طاقت رهيو آهي، پر اها طاقت رياستي ادارن، قانوني دائري يا اخلاقي ذميواري سان ڳنڍيل نظر نٿي اچي. وينيزويلا تي حملن جي دعويٰ، ان جي صدر ۽ سندس زال کي گرفتار ڪري ملڪ کان ٻاهر منتقل ڪرڻ جا بيان، ۽ پوءِ انهن سڀني ڳالهين کي “قانون نافذ ڪندڙ ادارن سان گڏيل آپريشن” جو نالو ڏيڻ، اصل ۾ عالمي قانون سان هڪ کليل مذاق آهي. سوال اهو ناهي ته وينيزويلا ۾ سياسي، معاشي يا انساني بحران موجود آهن يا نه، سوال اهو آهي ته ڇا ڪنهن ملڪ کي اهو حق حاصل آهي ته هو پنهنجي طاقت جي زور تي ٻئي ملڪ جي قيادت کي هٽائي، گرفتار ڪري ۽ دنيا آڏو ان کي فتح وانگر پيش ڪري.
ٽرمپ جي “امريڪا فرسٽ” پاليسي حقيقت ۾ آمريڪا جي مفادن کان وڌيڪ سندس ذاتي سياسي انا سان ڳنڍيل نظر اچي ٿي. هن لاءِ آمريڪا جو وقار، دنيا ۾ قانون جي بالادستي يا عالمي امن کان وڌيڪ اهم سندس ووٽرن کي اهو ڏيکارڻ آهي ته هو “سخت فيصلا” ڪرڻ وارو اڳواڻ آهي. اهڙن فيصلن جي قيمت، پر، هميشه ڪمزور قومون، غريب عوام ۽ غير مستحڪم خطا ادا ڪندا آهن. وينيزويلا، جيڪو اڳ ۾ ئي معاشي پابندين، سياسي تڪرارن ۽ سماجي بحرانن جو شڪار آهي، ان لاءِ اهڙي فوجي ڪارروائي وڌيڪ تڪليف، وڌيڪ انتشار ۽ وڌيڪ بي يقيني کڻي اچي ٿي.
ٽرمپ جي سياست ۾ سڀ کان وڌيڪ خطرناڪ عنصر اهو آهي ته هو جنگ کي هڪ سنجيده قومي ۽ انساني مسئلي بدران، هڪ ميڊيا ايونٽ بڻائي پيش ڪري ٿو. سوشل ميڊيا تي مختصر، جارحانه ۽ وڏن دعوائن سان ڀريل بيان، پوءِ “رات جي پريس ڪانفرنس” جو اعلان، ڄڻ ته جنگ به ڪنهن ريئلٽي شو جي قسط هجي. اهڙي روش سان نه رڳو عالمي سياست جي وقار کي نقصان پهچي ٿو، پر انسانيت جي تڪليفن کي به تماشي ۾ تبديل ڪيو وڃي ٿو.
وينيزويلا تي آمريڪي حملن جي خبرن سان گڏ جڏهن ڪاراکاس ۾ ڌماڪن، فوجي هيليڪاپٽرن ۽ اهم فوجي تنصيبات کي نشانو بڻائڻ جون رپورٽون سامهون آيون، تڏهن اهو سوال وڌيڪ اهم ٿي ويو ته ڇا دنيا ٻيهر طاقتور ملڪن جي مرضي تي هلڻ لاءِ تيار ٿي رهي آهي؟ ڇا گڏيل قومن جهڙا ادارا رڳو بيانن تائين محدود رهجي ويا آهن؟ جيڪڏهن هر طاقتور ملڪ پنهنجي سياسي مقصدن لاءِ فوجي طاقت استعمال ڪرڻ لڳو، ته پوءِ عالمي نظام جو ڇا رهندو؟
ٽرمپ جي حمايت ڪندڙ اڪثر اهو دليل ڏين ٿا ته وينيزويلا جي حڪومت انساني حقن جي ڀڃڪڙين ۾ ملوث آهي، جمهوريت ڪمزور آهي ۽ عوام ڏک ۾ آهي. اهي حقيقتون پنهنجي جاءِ تي موجود آهن، پر تاريخ اهو سيکاري ٿي ته بمباري، فوجي حملا ۽ زبردستي حڪومتن جي تبديلي ڪڏهن به انساني حقن جو تحفظ ناهن ڪيا. عراق ۾ جمهوريت آڻڻ جي نالي ۾ ٿيل جنگ، ليبيا ۾ “تحفظ” جي نالي ۾ ٿيل مداخلت، ۽ افغانستان ۾ ويهه سالن جي جنگ جا نتيجا اڄ به دنيا آڏو آهن. سوال اهو آهي ته ڇا ٽرمپ انهن سڀني مثالن مان ڪجهه سکيو آهي يا هو ساڳيون غلطيون نون نعراڻي لفظن سان ورجائي رهيو آهي.
لاطيني آمريڪا جي تاريخ آمريڪي مداخلتن سان ڀريل آهي. ڪڏهن فوجي بغاوتن جي حمايت، ڪڏهن اقتصادي دٻاءُ، ڪڏهن ڳجهن آپريشنن ذريعي حڪومتن کي هٽائڻ—هي سڀ ڪجهه ان خطي لاءِ نئون ناهي. ٽرمپ جي وينيزويلا پاليسي به انهيءَ نوآبادي سوچ جو نئون روپ لڳي ٿي، جتي آمريڪا پاڻ کي علائقي جو فيصلو ڪندڙ سمجهي ٿو ۽ مقامي قومن جي خودمختياري کي ثانوي حيثيت ڏئي ٿو.
ڪولمبيا ۽ ڪيوبا جهڙن ملڪن جي سخت مذمت ۽ گڏيل قومن جي سلامتي ڪائونسل جو هنگامي اجلاس سڏائڻ جو مطالبو اهو ظاهر ڪري ٿو ته دنيا جو وڏو حصو اهڙي جارحيت کي قبول ڪرڻ لاءِ تيار ناهي. پر سوال اهو آهي ته ڇا اهڙي مذمت عملي نتيجا ڏئي سگهندي؟ جڏهن عالمي طاقت توازن هڪ طرف جهڪيل هجي، تڏهن لفظن جي طاقت ڪيتري اثرائتي رهندي؟
ٽرمپ جي شخصيت جو هڪ ٻيو خطرناڪ پاسو اهو آهي ته هو اختلاف کي دشمن سان تشبيهه ڏئي ٿو. جيڪو به سندس پاليسين تي تنقيد ڪري، اهو يا ته آمريڪا جو دشمن بڻجي وڃي ٿو يا “غلط پاسي” تي بيٺل قرار ڏنو وڃي ٿو. اهڙي سوچ جمهوريت جي روح جي ابتڙ آهي، ڇو ته جمهوريت سوال ڪرڻ، بحث ڪرڻ ۽ اختلاف راءِ کي قبول ڪرڻ سان زندهه رهندي آهي. جڏهن هڪ اڳواڻ پاڻ کي هر سوال کان مٿانهون سمجهي، تڏهن اها سوچ آمرانه روين ڏانهن وٺي وڃي ٿي.
وينيزويلا تي حملي جي دعويٰ ۽ قيادت جي گرفتاري بابت بيان، ٽرمپ جي سياسي حڪمت عملي جو به حصو ٿي سگهي ٿو. اندروني سياسي دٻاءُ، ايندڙ چونڊون، يا عوامي توجهه ڪنهن ٻئي مسئلي کان هٽائڻ—اهي سڀ عنصر اهڙن قدمن جي پٺيان ٿي سگهن ٿا. تاريخ ٻڌائي ٿي ته ڪيترائي اڳواڻ اندروني بحرانن کان ڌيان هٽائڻ لاءِ ٻاهرين دشمن پيدا ڪندا آهن، ۽ ٽرمپ جي سياست ۾ اهڙي حڪمت عملي نئين ناهي.
سڀ کان اهم سوال اهو آهي ته اهڙي سياست دنيا کي ڪهڙي طرف وٺي وڃي ٿي؟ جڏهن عالمي قانون ڪمزور ٿئي ٿو، جڏهن خودمختياري جو احترام ختم ٿئي ٿو، ۽ جڏهن طاقت کي ئي حق سمجهيو وڃي ٿو، تڏهن دنيا وڌيڪ غير محفوظ ٿي وڃي ٿي. ننڍا ملڪ خوف ۾ مبتلا ٿين ٿا، علائقائي تڪرار وڌن ٿا، ۽ جنگ جو خطرو هر وقت موجود رهي ٿو. ٽرمپ جي وينيزويلا پاليسي رڳو هڪ ملڪ جو مسئلو ناهي، پر اها عالمي امن لاءِ هڪ سنگين خطرو آهي.
آخرڪار، طاقت جو نشو هميشه عارضي هوندو آهي. تاريخ ۾ ڪيترائي اهڙا اڳواڻ آيا آهن، جن پنهنجي طاقت کي دائمي سمجهيو، پر وقت ثابت ڪيو ته قومن جي يادگيري ڊگهي هوندي آهي ۽ تاريخ فيصلو ضرور ڪندي آهي. ٽرمپ به تاريخ جي ڪٽهڙي ۾ بيهندو، جتي سوال اهو نه هوندو ته هن ڪيترا سخت فيصلا ڪيا، پر اهو هوندو ته انهن فيصلن سان دنيا کي ڪيترو نقصان پهتو.
وينيزويلا خلاف ٽرمپ جي جارحيت اسان سڀني لاءِ هڪ سوال ڇڏي ٿي: ڇا دنيا طاقتور جي مرضي تي هلندي رهندي يا قانون، انصاف ۽ خودمختياري جي اصولن تي بيهڻ جي همت ڪندي؟ جيڪڏهن اڄ خاموشي اختيار ڪئي وئي، ته سڀاڻي ڪنهن ٻئي ملڪ جي باري ۾ اهڙو ئي اعلان ڪنهن ٻئي سوشل ميڊيا پوسٽ ذريعي ٿي سگهي ٿو. ۽ پوءِ شايد سوال ڪرڻ جو وقت به هٿ مان نڪري وڃي.
0 تبصرے