سنڌ ۽ پاڪستان ۾ غيرت جي نالي تي قتل جا واقعا اڃا تائين نظر اچن ٿا، جتي عورتون پنهنجي گهر وارن يا ويجهڙن جي هٿان مارجي وڃن ٿيون. ماضي ۾ اهي واقعا گهڻو ڪري ڳوٺاڻن رواجن ۽ نام نهاد “عزت” جي پردي هيٺ لڪايا ويندا هئا. هر خاندان ۾ اها ڳالهه مڃي ويندي هئي ته ڪنهن عورت جي ڪنهن به “غلط” عمل جو الزام سڄي خاندان جي عزت تي اثر وجهي سگهي ٿو. نتيجي طور، عورت کي سزا ڏيڻ ۽ قتل ڪرڻ جي روايت سماج ۾ جاري رهي، جيڪا ڪنهن به رڪاوٽ کان آزاد هئي. انهن قتلن جو اثر صرف مري ويل عورت تي نه پوندو هو، پر سڄي خاندان، ويجهي علائقي ۽ سماج جي عام زندگي تي پڻ پوندو هو. خوف ۽ ڊپ جو ماحول پيدا ٿيندو هو، ۽ ماڻهو پنهنجي حقن لاءِ آواز بلند ڪرڻ کان ڊڄندا هئا. اهڙي ثقافت ۾ عورتن جي تعليم، آزادي ۽ ذاتي اختيار جي هر ڪوشش کي دٻايو ويندو هو، ۽ سماج ۾ عورت جي زندگي گهٽ اهميت رکندڙ شئي بڻجي ويندي هئي.
گذريل صديءَ ۾ معاشرتي شعور ۾ تبديلي اچي، ۽ قانوني ادارا آهستي آهستي اهڙن عملن خلاف آواز بلند ڪرڻ شروع ڪيا. انساني حقن جي تنظيمن، سول سوسائٽي ۽ فعال قانون ساز ادارن جي ڪوششن سبب عوام ۾ اهو شعور پيدا ٿيو ته انساني زندگي تي ڪنهن به رواجي يا نام نهاد “عزت” جو حق ناهي. عورت کي پنهنجي زندگي جي حق ۾ فيصلو ڪرڻ جو اختيار حاصل هجڻ گهرجي، ۽ ڪنهن به سماجي يا ذاتي سبب سان ان کي خطرو نه هجڻ گهرجي.
گذريل ڏهاڪن ۾ ڪيترائي قانون ۽ حڪم نامه جاري ڪيا ويا، پر انهن جو اثر محدود رهيو. گهڻو ڪري علائقائي عدالتن ۾ ڪيسن جو تڪڙو حل نه ٿيندو هو، ۽ گهرو ماحول متاثر خاندانن لاءِ انصاف حاصل ڪرڻ مشڪل بڻائيندو هو. عورتن ۽ متاثر خاندانن کي ڊگهي جدوجهد ڪرڻي پوندي هئي، ۽ اڪثر ڪيسن ۾ قاتل سزا کان بچي ويندو هو، جنهن سان سماج ۾ اهڙي روايت کي جاري رکڻ لاءِ غير رسمي حوصلا افزائي ملندي هئي.
انهن سڀني مسئلن ۽ محدود قانوني اثرن کي ڏسندي، حڪومت ۽ قانون ساز ادارن غيرت جي نالي قتل خلاف نئين قانون تيار ڪيو. هي بل صرف قانوني فريم ورڪ مهيا نٿو ڪري، پر متاثر خاندانن لاءِ انصاف حاصل ڪرڻ جا مضبوط طريقا پڻ پيش ڪري ٿو. قاتلن لاءِ سخت سزا جو انتظام آهي، جنهن ۾ ڊگهي قيد ۽ جرمانو شامل آهي، جيڪو معاشري ۾ اهڙن عملن لاءِ روڪٿام جو سبب بڻجي سگهي ٿو. عدالتن کي ڪيسن جي تيز رفتار سنڀال جي اجازت ڏني وئي آهي ته متاثر خاندان ڊگهي انتظار کان بچي. اسپيشل ٽاسڪ فورس قائم ڪئي وئي آهي، جيڪا قتل جي جاچ ۽ مجرم جي پڪڙ ۾ ماهر هوندي، ۽ قانون جي مڪمل اطلاق کي يقيني بڻائيندي.
نئين قانون ۾ عوامي شعور بلند ڪرڻ لاءِ پروگرام پڻ شامل آهن، جيڪي تعليمي ادارن ۽ سوشل ميڊيا ذريعي نوجوانن کي اهڙن رواجن خلاف حساس ڪن ٿا. متاثر خاندانن لاءِ مالي ۽ سماجي مدد پڻ فراهم ڪئي وئي آهي، ته جيئن اهي انصاف جي ڊگهي جدوجهد کي برداشت ڪري سگهن ۽ معاشرتي دٻاءُ کان آزاد رهي سگهن. اهو قدم قانوني لحاظ کان اهم هجڻ سان گڏو گڏ سماجي ۽ اخلاقي طور تي به اهميت رکي ٿو، ڇاڪاڻ ته اهو عورتن جي بنيادي حقن، آزادي ۽ انساني وقار کي اعليٰ ترجيح ڏئي ٿو.
غيرت جي نالي قتل جي ثقافت جو اثر صديون پراڻو آهي. ڳوٺاڻن سماجن ۾ رواجن ۽ رسمن کي عورتن جي زندگي تي فوقيت ڏيڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو هو. خاندانن لاءِ اهو تصور عام هو ته عورت جي ڪنهن به “غلط” عمل جو الزام سڄي خاندان جي عزت تي اثر وجهي سگهي ٿو، ۽ نتيجي طور عورت کي سزا ڏيڻ يا قتل ڪرڻ رواجي شڪل اختيار ڪندي هئي. انهن قتلن جو اثر نه رڳو فرد تي پوندو هو، پر سماج جي هر سطح تي خوف ۽ ڊپ پيدا ٿيندو هو. اهڙي ماحول ۾ عورت جي تعليم، شخصيت جي ترقي ۽ ذاتي اختيار کي نقصان پهچندو هو، ۽ معاشرتي ترقي ۾ رڪاوٽون پيدا ٿينديون هيون.
پر سماج آهستي آهستي تبديل ٿي رهيو آهي. انساني حقن جي تنظيمن، سول سوسائٽي، ميڊيا ۽ تعليمي ادارن جي جدوجهد سبب عوام ۾ شعور پيدا ٿيو آهي ته انساني زندگي تي ڪنهن رواجي “عزت” جو حق نه آهي. عورتن کي پنهنجي زندگي ۽ مستقبل جي فيصلن ۾ آزادي حاصل هجڻ گهرجي. معاشري ۾ اهو احساس پيدا ٿي رهيو آهي ته انساني زندگي قيمتي آهي ۽ ڪنهن به سماجي يا ذاتي معيار سان ان کي قربان ڪرڻ جائز ناهي.
گذريل ڏهاڪن ۾ مختلف قانوني حڪمناما جاري ڪيا ويا، پر انهن جو اثر محدود رهيو. علائقائي عدالتن ۾ ڪيسن جو حل گهڻو وقت وٺندو هو، ۽ متاثر خاندانن لاءِ انصاف حاصل ڪرڻ مشڪل هوندو هو. گهڻو ڪري قاتل سزا کان بچي ويندو هو، جنهن سبب سماج ۾ اهڙن عملن لاءِ غير رسمي حوصلا افزائي وڌندي هئي. تنهن ڪري ضروري هو ته اهڙا قانون سخت ۽ عملي طور تي اثرائتا هجن.
نئين بل ۾ قاتلن لاءِ سخت قيد ۽ جرمانو شامل آهي، عدالتن کي ڪيسن جي تيز رفتار سنڀال لاءِ اجازت ڏني وئي آهي، ۽ اسپيشل ٽاسڪ فورس قائم ڪئي وئي آهي جيڪا قتل جي جاچ ۽ مجرم کي پڪڙڻ ۾ ماهر آهي. تعليمي ۽ سوشل پروگرام عوامي شعور بلند ڪرڻ لاءِ متعارف ڪرايا ويا آهن، جيڪي نوجوانن کي رواجي سوچ جي مخالفت ڪرڻ ۽ عورتن جي حقن لاءِ حساس ڪرڻ ۾ مدد ڏين ٿا. متاثر خاندانن لاءِ مالي ۽ سماجي مدد پڻ فراهم ڪئي وئي آهي، ته جيئن اهي انصاف جي ڊگهي جدوجهد کي آساني سان جاري رکي سگهن.
اهو قانون نه رڳو غيرت جي نالي قتل خلاف قانوني فتح آهي، پر سماج ۾ نئين سوچ جو پڻ مظاهرو آهي. سماج آهستي آهستي اهو سمجھي رهيو آهي ته انساني زندگي ڪنهن به “عزت” جي تصور کان اهم آهي، ۽ عورتن جي آزادي، تحفظ ۽ وقار کي اعليٰ ترجيح ڏني وڃي. اهو قدم عورتن جي بنيادي حقن کي تحفظ ڏيڻ، انساني زندگي جي قيمت کي وڌائڻ ۽ معاشرتي انصاف کي يقيني بڻائڻ ۾ مددگار ثابت ٿيندو.
سنڌ ۽ پاڪستان ۾ غيرت جي نالي قتل جي روایات کي ختم ڪرڻ لاءِ قانوني، سماجي ۽ اخلاقي جدوجهد جاري آهي. نئين بل سان عورتن جي زندگي جي حفاظت، انصاف جي فراهمي، ۽ عوام ۾ شعور پيدا ڪرڻ ۾ مدد ملندي. مستقبل ۾ اهڙن افسوسناڪ واقعن کي گهٽ ڪرڻ، سماجي انصاف کي مضبوط ڪرڻ ۽ عورتن جي وقار کي بحال ڪرڻ لاءِ هي بل اهم ڪردار ادا ڪندو.
اهڙيءَ طرح، سماج آهستي آهستي تبديل ٿي رهيو آهي. روايتون جيڪي عورتن کي ظلم ۽ تشدد جو شڪار بڻائينديون هيون، آهستي آهستي ختم ٿيڻ لڳيون آهن. انسانيت جي بنيادي اصولن ۽ حقن کي اهميت ڏيڻ سان، معاشرتي شعور وڌي رهيو آهي ۽ سماج ۾ انصاف، برابري ۽ وقار جا اصول مضبوط ٿي رهيا آهن. غيرت جي نالي قتل خلاف هي قانون، سماج ۾ هڪ نئين سوچ جو علمبردار بڻجي، مستقبل ۾ عورتن جي زندگي کي محفوظ ڪرڻ ۽ انصاف کي يقيني بڻائڻ لاءِ اهم قدم ثابت ٿيندو.
0 تبصرے