سنڌ هميشه کان رابطن، واپار ۽ تهذيب جي ڌرتي رهي آهي. موهن جي دڙي جي قديم آثارن مان وٺي ڪراچي جي جديد بندرگاهه تائين، هي خطو انساني آمدرفت، اقتصادي سرگرمين ۽ ثقافتي لاڳاپن جو مرڪز رهيو آهي. تاريخ اهو ثابت ڪري ٿي ته جن سماجن رابطن کي مضبوط ڪيو، انهن نه رڳو واپار ۾ ترقي ڪئي پر علم، ثقافت ۽ سياست ۾ به اڳتي وڌيا. ريلوي اهڙو ئي هڪ نظام آهي، جيڪو رڳو سفر جو ذريعو نه، پر قومن جي ترقي، معاشي استحڪام ۽ سماجي هم آهنگي جو بنيادي ستون رهيو آهي.
برصغير ۾ ريلوي جو ڄار وڇجڻ سان سنڌ جا ڪيترائي شهر واپار جا مرڪز بڻيا. ڪوٽڙي، روهڙي، حيدرآباد، سکر ۽ ڪراچي جهڙا شهر ريلوي ذريعي هڪ ٻئي سان ڳنڍجڻ بعد نيون اقتصادي راهون کوليون. زرعي پيداوار، ڪپهه، اناج ۽ ٻين شين جي منڊين تائين رسائي آسان ٿي، جنهن سان مقامي معيشت مضبوط ٿي. ورهاڱي کان پوءِ به ڪجهه عرصو پاڪستان ريلوي ملڪ جي اهم ترين ادارن مان هڪ رهيو، پر وقت سان گڏ حڪومتي لاپرواهي، سياسي مداخلت، بدانتظامي ۽ وسيلن جي کوٽ سبب هي نظام آهستي آهستي زوال جو شڪار ٿيندو ويو.
سنڌ ۾ ڪيترائي ريلوي رستا بند ٿيا، اسٽيشنون ويران ٿي ويون، ٽرينون ختم ڪيون ويون ۽ عوام کي مهانگي ۽ غير محفوظ روڊ ٽرانسپورٽ تي ڀاڙڻو پيو. ان جو نتيجو اهو نڪتو جو نه رڳو سفر مهانگو ٿيو، پر روڊ حادثن ۾ اضافو، ماحولياتي آلودگي ۽ ايندھن جي بي تحاشا استعمال جهڙا مسئلا به وڌندا ويا. اهڙي پسمنظر ۾ جڏهن ڪراچي ۾ وڏي وزير سنڌ مراد علي شاه ۽ ريلوي جي وفاقي وزير حنيف عباسي وچ ۾ اجلاس ٿيو ۽ سنڌ ۾ ريلوي نظام جي بحالي بابت اربين رپين جي منصوبن تي غور ڪيو ويو، ته اها خبر عام سرڪاري اعلانن کان گهڻي وڌيڪ اهميت رکي ٿي.
هن اجلاس ۾ سنڌ اندر 858 ڪلوميٽر ريلوي ٽريڪ جي بحالي جو جيڪو منصوبو تيار ڪيو ويو، اهو پنهنجي نوعيت جو هڪ وڏو ۽ تاريخي قدم آهي. هي منصوبو رڳو پراڻن پٽن جي مرمت تائين محدود ناهي، پر ان جو مقصد ريلوي کي جديد، محفوظ، تيز ۽ عوام دوست بڻائڻ آهي. جديد دنيا ۾ ريلوي نظام صرف ٽرين هلائڻ جو نالو ناهي، پر هڪ مڪمل ٽرانسپورٽ نيٽ ورڪ آهي، جنهن ۾ جديد سگنل سسٽم، خودڪار ڪراسنگز، وقت جي پابندي، صفائي، مسافرن جي سهولت ۽ مال برداري جا موثر انتظام شامل آهن.
ڪراچي کان ڪشمور ۽ ڪراچي کان ٿرپارڪر تائين جديد ريلوي روٽس تي ڪم ڪرڻ جو فيصلو سنڌ جي جغرافيائي ۽ معاشي حقيقتن کي نظر ۾ رکي ڪيو ويو آهي. ڪراچي ملڪ جو سڀ کان وڏو شهر، صنعتي، واپاري ۽ بندرگاهي مرڪز آهي، جتان سڄي ملڪ جي واپار جو وڏو حصو هلي ٿو. ان جي ابتڙ ڪشمور، ٿرپارڪر، بدين ۽ اندرون سنڌ جا ڪيترائي علائقا سالن کان بنيادي سهولتن جي کوٽ سبب پٺتي پيل رهيا آهن. انهن علائقن کي ريلوي سان ڳنڍڻ جو مطلب آهي ته هاڻي ترقي جو سفر صرف وڏن شهرن تائين محدود نه رهندو، پر وساريل علائقن تائين به پهچندو.
ٿرپارڪر جهڙو علائقو، جتي قدرتي وسيلن سان گڏ انساني محروميون به موجود آهن، جيڪڏهن ريلوي سان ڳنڍجي ٿو ته اتي ڪوئلي، زراعت، مال پالڻ ۽ ٻين معاشي سرگرمين کي هٿي ملي سگهي ٿي. ڪشمور جهڙو علائقو، جيڪو سرحدي ۽ واپاري لحاظ کان اهم آهي، ريلوي سان ڳنڍجڻ بعد واپار ۽ آمدرفت جو نئون مرڪز بڻجي سگهي ٿو. اهڙي ريت سنڌ جي اندروني علائقن ۾ اقتصادي سرگرميون وڌنديون ۽ ماڻهن کي پنهنجي علائقي ۾ ئي روزگار جا موقعا ملندا.
ريلوي نظام جي بحالي سنڌ جي معيشت لاءِ انتهائي اهم آهي. سنڌ زرعي لحاظ کان ملڪ جو اهم صوبو آهي، جتي ڪپهه، ڪڻڪ، چانور، کنڊ، سبزيون ۽ ميوا وڏي مقدار ۾ پيدا ٿين ٿا. اڄ هاري ۽ آبادگار مهانگي ٽرانسپورٽ سبب پنهنجي پيداوار مان مناسب فائدو حاصل نٿا ڪري سگهن. جيڪڏهن ريلوي ذريعي زرعي پيداوار منڊين تائين پهچائي وڃي ته نه رڳو خرچ گهٽ ٿيندو، پر وقت به بچندو، جنهن سان زرعي شعبي ۾ نئون ساهه پوندو. هاري جي آمدني وڌندي، زرعي معيشت مضبوط ٿيندي ۽ صارف کي به سستي شيون ملنديون.
اجلاس ۾ 100 ريلوي ڪراسنگز ۾ تبديلي آڻڻ جو فيصلو پڻ انتهائي اهم ۽ وقتائتو آهي. سنڌ ۾ ريلوي ڪراسنگز تي ٿيندڙ حادثا هڪ وڏو انساني الميو رهيا آهن. ڪيترائي ڀيرا بسون، ٽرڪون ۽ موٽر سائيڪلون ٽرينن سان ٽڪرائجي قيمتي جانيون ضايع ٿيون آهن. جديد خودڪار گيٽس، جديد سگنل سسٽم ۽ حفاظتي انتظامن سان اهڙن حادثن ۾ نمايان گهٽتائي آڻي سگهجي ٿي. عوام جي جان ۽ مال جو تحفظ ڪنهن به حڪومت جي بنيادي ذميواري آهي، ۽ ريلوي ڪراسنگز جي بهتري ان ذميواري کي نڀائڻ ڏانهن اهم قدم آهي.
ٽرينن جي آپريشن بابت مرحليوار منصوبه بندي پڻ ساراهه جوڳي آهي. پهرين مرحلي ۾ ڇهه ٽرينون ۽ ٻئي مرحلي ۾ وڌيڪ ڇهه ٽرينون هلائڻ جو فيصلو اهو ظاهر ڪري ٿو ته حڪومت جذباتي اعلانن بدران عملي ۽ حقيقت پسندانه حڪمت عملي اختيار ڪري رهي آهي. ٽرينن جي هلائڻ، سار سنڀال ۽ ٻين سهولتن لاءِ 6.6 ارب رپين جي سيڙپڪاري ڪرڻ جو اعلان رڳو انگن اکرن جو بيان نه، پر هڪ سياسي عزم جو اظهار آهي. البته اهو به ضروري آهي ته هي رقم شفاف نموني ۽ صحيح رخ تي خرچ ٿئي، جيئن ماضي جي غلطين کي ورجايو نه وڃي.
ڪوٽڙي، دادو، لاڙڪاڻو، حيدرآباد، ميرپورخاص، بدين ۽ ٻين اهم روٽن تي ريلوي ٽريڪ جي بحالي سنڌ جي سماجي، سياسي ۽ معاشي ڍانچي تي گهرو اثر وجهندي. ڪوٽڙي ۽ حيدرآباد صنعتن جا مرڪز آهن، لاڙڪاڻو سياسي ۽ زرعي لحاظ کان اهم حيثيت رکي ٿو، جڏهن ته ميرپورخاص ۽ بدين سنڌ جي زرعي پيداوار ۾ وڏو حصو رکن ٿا. جڏهن اهي سڀ علائقا ريلوي سان مضبوط نموني ڳنڍبا ته سڄي سنڌ هڪ مربوط، مضبوط ۽ متوازن معاشي يونٽ جي صورت اختيار ڪندي.
ريلوي نظام جي بحالي سان روڊن تي ٽريفڪ جو دٻاءُ به گهٽ ٿيندو. اڄ سنڌ جا شاهراهه ڳرا ٽرڪ ۽ ڪنٽينرن سبب تباهه ٿي رهيا آهن. حادثا وڌي رهيا آهن، روڊن جي مرمت تي اربين رپيا خرچ ٿي رهيا آهن ۽ ماحولياتي آلودگي ۾ اضافو ٿي رهيو آهي. جيڪڏهن مال برداري جو وڏو حصو ريل ذريعي منتقل ڪيو وڃي ته نه رڳو روڊ محفوظ رهندا، پر ايندھن جي بچت ۽ ماحولياتي تحفظ به ممڪن ٿيندو. موسمي تبديلي جي خطري کي نظر ۾ رکندي ريلوي جو فروغ وقت جي اهم ضرورت آهي.
سماجي لحاظ کان به ريلوي جي بحالي جا گهرا اثر پوندا. سستو ۽ محفوظ سفر غريب ۽ وچولي طبقي لاءِ وڏي نعمت آهي. شاگردن لاءِ تعليم تائين رسائي آسان ٿيندي، مزدورن لاءِ روزگار جا نوان در کُلندا، عورتن ۽ بزرگن لاءِ محفوظ سفر ممڪن ٿيندو. ڳوٺن ۽ شهرن وچ ۾ فاصلا گهٽ محسوس ٿيندا، ماڻهن جا سماجي ۽ خانداني لاڳاپا مضبوط ٿيندا ۽ سنڌ اندر سماجي هم آهنگي وڌندي.
پر انهن سڀني اميدن سان گڏ هڪ اهم سوال به موجود آهي: ڇا اهي منصوبا رڳو اعلانن تائين محدود رهندا يا واقعي عملي شڪل اختيار ڪندا؟ سنڌ ۽ پاڪستان جي تاريخ اهڙن منصوبن سان ڀري پئي آهي، جيڪي ڪاغذن ۾ ته شاندار هئا، پر عملي ميدان ۾ ناڪام ٿيا. سياسي تبديليون، بيوروڪريسي جي سستي، بدعنواني ۽ نااهلي وڏن منصوبن کي نقصان پهچايو آهي. تنهن ڪري هن ڀيري ضروري آهي ته وفاقي ۽ صوبائي حڪومتون گڏجي شفافيت، احتساب، وقت سر عملدرآمد ۽ ادارتي سڌارن کي يقيني بڻائن.
وڏي وزير مراد علي شاه ۽ وفاقي وزير حنيف عباسي جي گڏيل اجلاس مان گهٽ ۾ گهٽ اهو تاثر ضرور ملي ٿو ته هن ڀيري نيت جي سطح تي سنجيدگي موجود آهي. جيڪڏهن هي نيت مستقل مزاجي، ايمانداري ۽ پروفيشنل انداز سان اڳتي وڌي ٿي ته سنڌ جي ريلوي نظام ۾ واقعي نئون جنم اچي سگهي ٿو. اهو نئون جنم رڳو پٽن ۽ ٽرينن جو نه، پر عوام جي اميدن، روزگار جي موقعن ۽ معاشي خوشحالي جو هوندو.
آخر ۾ اهو چوڻ بلڪل درست آهي ته سنڌ ۾ ريلوي نظام جي بحالي هڪ بهترين، دور انديش ۽ تاريخي فيصلو آهي. ريلوي پٽ رڳو لوهه جا ٽڪرا ناهن، اهي ترقي جا رستا آهن. جيڪڏهن اهي رستا صحيح رخ، مضبوط ارادي ۽ ايماندار عمل سان تعمير ڪيا ويا ته سنڌ جي ترقي جي گاڏي ضرور پنهنجي منزل تي پهچندي، ۽ اها منزل خوشحال سنڌ، مضبوط معيشت ۽ باوقار عوام هوندي.
0 تبصرے