پاڪستان ۽ چين وچ ۾ جاري ٿيل گڏيل اعلاميو هن خطي جي بدلجندڙ سياسي، سلامتي ۽ سفارتي منظرنامي کي سمجهڻ لاءِ انتهائي اهم آهي. هي اعلاميو رڳو ٻن دوست ملڪن جي وچ ۾ روايتي بيان بازي نه آهي، پر ان ۾ لڪل پيغام افغانستان سميت سڄي علائقي لاءِ هڪ سنجيده خبردار به آهي. دهشتگردي خلاف “صفر برداشت” جو عزم، چين پاران پاڪستان جي قدمن جي ساراهه، ۽ سلامتي جي شعبن ۾ تعاون کي وڌيڪ گهرو ڪرڻ جو اعلان، انهن حقيقتن ڏانهن اشارو ڪري ٿو جن کي نظرانداز ڪرڻ هاڻي ممڪن ناهي رهيو.
پاڪستان گذريل ٻن ڏهاڪن کان دهشتگردي جي باهه ۾ سڙندو رهيو آهي. هي رڳو سرحدي علائقن تائين محدود مسئلو نه رهيو، پر وڏن شهرن، بازارن، مسجدن، اسڪولن ۽ فوجي تنصيبات تائين پهتو. هزارين بيگناهه ماڻهو مارجي ويا، معيشت کي ناقابلِ تلافي نقصان پهتو ۽ سماج خوف جي نفسيات ۾ ڦاسي ويو. اهڙي پسمنظر ۾ جڏهن چين پاڪستان جي دهشتگردي خلاف جامع قدمن کي ساراهيندو آهي ته اهو صرف سفارتي جملي کان گهڻو وڌيڪ معنيٰ رکي ٿو. اهو پاڪستان جي قربانين، جدوجهد ۽ حڪمت عملي جي عالمي سطح تي توثيق آهي.
چين ۽ پاڪستان جي دوستي تاريخي طور مضبوط رهي آهي، پر هاڻوڪي دور ۾ ان دوستي جو محور سلامتي بڻجي چڪو آهي. سي پيڪ جهڙا منصوبا، جيڪي پاڪستان جي معاشي بحالي لاءِ اميد جو نشان آهن، دهشتگردي کان سواءِ ڪامياب نٿا ٿي سگهن. چين لاءِ به پاڪستان ۾ امن ضروري آهي، ڇو ته جيڪڏهن هن ملڪ ۾ عدم استحڪام وڌندو ته نه رڳو سي پيڪ پر بيلٽ اينڊ روڊ انيشيئيٽو جا ٻيا حصا به خطري ۾ پئجي سگهن ٿا. ان ڪري گڏيل اعلاميي ۾ چيني اهلڪارن، منصوبن ۽ ادارن جي تحفظ تي زور ڏيڻ هڪ فطري ڳالهه آهي.
افغانستان هن سڄي منظرنامي ۾ مرڪزي حيثيت رکي ٿو. تاريخ شاهد آهي ته جڏهن به افغانستان غير مستحڪم رهيو آهي، ان جا اثر پاڪستان ۽ پوري خطي تي پيا آهن. سرحد پار دهشتگردي، هٿيارن ۽ انتهاپسند سوچ جي منتقلي، منشيات جي اسمگلنگ ۽ پناهگيرن جا بحران، سڀ افغانستان جي افراتفري سان جڙيل رهيا آهن. پاڪستان بار بار اهو موقف اختيار ڪيو آهي ته افغانستان ۾ امن کان سواءِ خطي ۾ پائيدار استحڪام ممڪن ناهي. چين به هاڻي ان حقيقت کي کليءَ طرح تسليم ڪري رهيو آهي، ڇاڪاڻ ته افغانستان ۾ عدم استحڪام چين جي مفادن لاءِ به خطرو بڻجي سگهي ٿو.
دهشتگردي جو مسئلو هاڻي صرف فوجي نوعيت جو ناهي رهيو. هي هڪ گهڻ رخو چئلينج بڻجي چڪو آهي، جنهن ۾ سياست، معيشت، سماج ۽ فڪر سڀ شامل آهن. افغانستان ۾ سالن کان هلندڙ جنگ انتهاپسندي کي جنم ڏنو، جنهن جا پاڙا سرحدن کان ٻاهر به ڦهلجي ويا. پاڪستان ان جو سڌو سنئون شڪار ٿيو، جڏهن ته چين کي به خدشو آهي ته اهڙا عنصر ان جي علائقن ۾ عدم استحڪام پيدا ڪري سگهن ٿا. ان ڪري پاڪستان ۽ چين جو گڏيل عزم، دراصل افغانستان کي به اهو پيغام ڏئي ٿو ته هاڻي دهشتگردي لاءِ ڪا به گنجائش قبول نه ڪئي ويندي.
پاڪستان اندر دهشتگردي خلاف جيڪي قدم کنيا ويا آهن، انهن جو ذڪر ڪرڻ ضروري آهي. فوجي آپريشنن سان گڏ، قانوني سڌارا، مالي نگراني، شدت پسند تنظيمن جي فنڊنگ روڪڻ ۽ انتهاپسند سوچ خلاف بيانيي کي مضبوط ڪرڻ جهڙا قدم کنيا ويا. اهي سڀ قدم آسان نه هئا، ڇو ته انهن ۾ سياسي خطرا ۽ سماجي ردعمل به شامل هو. پر رياست اهو فيصلو ڪيو ته امن جي قيمت تي ڪو به سمجهوتو نه ڪيو ويندو. چين پاران انهن قدمن جي ساراهه، ان ڳالهه جو ثبوت آهي ته بيجنگ پاڪستان جي پاليسين کي سنجيدگي سان ڏسي رهيو آهي.
افغانستان جي حوالي سان پاڪستان هميشه اهو چيو آهي ته هو ڪنهن به ملڪ جي اندروني معاملن ۾ مداخلت نٿو چاهي، پر ساڳئي وقت اهو به چاهي ٿو ته افغان سرزمين پاڪستان خلاف استعمال نه ٿئي. چين به هاڻي ساڳيو موقف اختيار ڪري رهيو آهي، ڇاڪاڻ ته هو به نٿو چاهي ته افغانستان دهشتگرد تنظيمن لاءِ محفوظ پناهه گاهه بڻجي. گڏيل اعلاميي ۾ دهشتگردي خلاف صفر برداشت جو عزم، دراصل افغانستان لاءِ هڪ سفارتي اشارو آهي ته خطي جا اهم ملڪ هاڻي گڏيل موقف سان اڳتي وڌڻ چاهين ٿا.
علائقائي سياست ۾ به هي گڏيل عزم اهم تبديلي آڻي سگهي ٿو. ڏکڻ ايشيا، وچ ايشيا ۽ وچ اوڀر جي وچ ۾ واقع پاڪستان، جغرافيائي لحاظ کان انتهائي اهم آهي. افغانستان به ساڳئي طرح هڪ اهم چوراهو آهي. جيڪڏهن اهي ملڪ امن ۽ استحڪام ڏانهن وڌن ٿا ته واپار، توانائي ۽ رابطا وڌي سگهن ٿا. چين لاءِ به هي خطو واپاري رستن جي حوالي سان انتهائي اهم آهي. ان ڪري سلامتي کي يقيني بڻائڻ، صرف دفاعي ضرورت نه پر معاشي حڪمت عملي جو حصو بڻجي چڪو آهي.
پاڪستان ۽ چين جي گڏيل موقف جو هڪ ٻيو اهم پهلو اهو آهي ته اهو عالمي سياست ۾ به پيغام موڪلي ٿو. ڪجهه طاقتون دهشتگردي جي نالي تي علائقن کي غير مستحڪم ڪرڻ ۾ پنهنجا مفاد ڏسن ٿيون. جڏهن پاڪستان ۽ چين گڏجي دهشتگردي خلاف صفر برداشت جو اعلان ڪن ٿا ته اهو انهن قوتن لاءِ خبردار آهي جيڪي پراڪسيز ذريعي خطي ۾ باهه ٻارڻ چاهين ٿيون. افغانستان به اهڙي پراڪسي سياست جو وڏو شڪار رهيو آهي، جنهن جو نتيجو اڄ به اتي عدم استحڪام جي صورت ۾ نظر اچي ٿو.
دهشتگردي خلاف جنگ ۾ معاشي ترقي جو ڪردار به انتهائي اهم آهي. غربت، بيروزگاري ۽ نااميدي اهڙا عنصر آهن جيڪي نوجوانن کي انتهاپسندي ڏانهن ڌڪي سگهن ٿا. پاڪستان جيڪڏهن چين سان گڏجي معاشي استحڪام حاصل ڪري ٿو ته ان جا اثر سماجي سطح تي به پوندا. افغانستان لاءِ به اهو هڪ سبق آهي ته امن کان سواءِ ترقي ممڪن ناهي. جيڪڏهن افغانستان معاشي طور مضبوط ٿيندو ته دهشتگردي جي زمين پاڻمرادو سوڪهي ويندي.
ميڊيا ۽ فڪري محاذ به هن جنگ ۾ اهم آهن. غلط معلومات، نفرت انگيز تقريرون ۽ انتهاپسند پروپيگنڊا دهشتگردي کي نئون ساهه ڏئي ٿي. پاڪستان ۽ چين جيڪڏهن گڏجي فڪري تعاون، ثقافتي مٽاسٽا ۽ تعليمي منصوبن تي ڪم ڪن ٿا ته اهو انتهاپسندي خلاف هڪ مضبوط ديوار ثابت ٿي سگهي ٿو. افغانستان جي نوجوان نسل لاءِ به اهڙا موقعا پيدا ٿي سگهن ٿا، جيڪي کين تشدد بدران تعمير ڏانهن راغب ڪن.
آخر ۾، هي گڏيل اعلاميو رڳو هڪ بيان نه، پر هڪ واعدو آهي. اهو واعدو ته دهشتگردي کي ڪنهن به صورت ۾ برداشت نه ڪيو ويندو، ته سلامتي کي ترقي سان ڳنڍيو ويندو، ۽ ته افغانستان سميت سڄي خطي کي امن جي راهه تي آڻڻ لاءِ گڏيل ڪوششون ڪيون وينديون. پاڪستان ۽ چين جو هي عزم جيڪڏهن لفظن کان اڳتي وڌي عملي قدم بڻجي ٿو ته اهو نه رڳو ٻنهي ملڪن، پر پوري خطي لاءِ نئين دور جي شروعات ٿي سگهي ٿو. پر جيڪڏهن هي عزم صرف ڪاغذن تائين محدود رهيو ته تاريخ شايد ان کي هڪ وڃايل موقعو سمجهي. ان ڪري وقت جي گهرج آهي ته اعلانن کي عمل ۾ تبديل ڪيو وڃي، ۽ افغانستان، دهشتگردي ۽ علائقائي سلامتي جي هن ڳنڍيل مسئلي کي سنجيدگي سان حل ڪيو وڃي.
0 تبصرے