ذوالفقار علي ڀٽو: هڪ تاريخي شخصيت

سراج منير عباسي

ذوالفقار علي ڀٽو پاڪستان جي تاريخ جو هڪ اهڙو نالو آهي، جنهن کي وسارڻ ممڪن ناهي. هو صرف هڪ سياستدان نه پر هڪ اهڙو اڳواڻ هو جنهن عام ماڻهن کي سياست سان جوڙي ڇڏيو. هن پنهنجي وقت ۾ ملڪ کي ڏکين حالتن مان ڪڍڻ جي ڪوشش ڪئي ۽ هڪ اهڙو سياسي ماحول پيدا ڪيو جنهن ۾ عوام پاڻ کي اهم سمجهڻ لڳو. سندس شخصيت ۾ ذهانت، اعتماد ۽ متاثر ڪندڙ ڳالهائڻ جو انداز شامل هو.هو 5 جنوري 1928 تي لاڙڪاڻي ۾ پيدا ٿيو. سندس خاندان جو تعلق هڪ بااثر زميندار گهر سان هو، جنهن ڪري کيس ننڍپڻ کان ئي سٺي تعليم ۽ تربيت ملي. هن ابتدائي تعليم پاڪستان ۽ ڀارت جي مختلف شهرن مان حاصل ڪئي، پوءِ اعليٰ تعليم لاءِ آمريڪا ويو. هن ڪيليفورنيا يونيورسٽي، برڪلي مان پوليٽيڪل سائنس پڙهي ۽ پوءِ يونيورسٽي آف اڪسفورڊ مان قانون جي تعليم حاصل ڪئي. انهن ادارن ۾ پڙهائي دوران هن سياست، قانون ۽ بين الاقوامي لاڳاپن کي گهري طرح سمجهيو، جيڪو اڳتي هلي سندس سياسي زندگيءَ ۾ ڪم آيو.سياست ۾ سندس شروعات Ayub Khan جي دور ۾ ٿي، جتي کيس پرڏيهي وزير بڻايو ويو. ان حيثيت ۾ هن پاڪستان جي عالمي سڃاڻپ کي مضبوط ڪرڻ ۽ خاص طور چين سان لاڳاپا بهتر ڪرڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. پر وقت سان گڏ اختلاف وڌيا، خاص طور 1965 جي جنگ کان پوءِ، جنهن سبب هن حڪومت ڇڏي پنهنجي الڳ سياسي سڃاڻپ ٺاهڻ جو فيصلو ڪيو.1967 ۾ هن Pakistan Peoples Party جو بنياد وڌو، جنهن جو نعرو “روٽي، ڪپڙا ۽ مڪان” هو. اهو نعرو عام ماڻهن جي مسئلن سان سڌو لاڳاپيل هو ۽ ان سان غريب ۽ وچولي طبقي ۾ نئين اميد پيدا ٿي. ان سان سياست وڌيڪ عوامي سطح تي پهتي. 1970 جي چونڊن کان پوءِ ملڪ هڪ وڏي سياسي بحران مان گذريو، جنهن جي نتيجي ۾ اوڀر پاڪستان الڳ ٿي ويو. ان ڏکئي وقت ۾ هن ملڪ جي قيادت سنڀالي.بعد ۾ هن 1973 جو آئين متعارف ڪرايو، جيڪو اڄ تائين پاڪستان جو بنيادي قانون آهي. هن صنعتن کي قومي ملڪيت ۾ وٺڻ، زرعي سڌارن ۽ سماجي انصاف لاءِ به قدم کنيا، جيتوڻيڪ انهن پاليسين تي اختلاف به رهيا. 1974 ۾ Islamic Summit Lahore جو اهتمام ٿيو، جنهن سان پاڪستان جي عالمي حيثيت بهتر ٿي. ان کان علاوه هن ملڪ جي ايٽمي پروگرام جي بنياد به رکي، جيڪو اڳتي هلي دفاعي طور اهم ثابت ٿيو. هو عوام سان ويجهو رهندڙ اڳواڻ هو، جيڪو جلسن ۾ سادي ۽ اثرائتي ٻولي استعمال ڪندو هو. ان سبب ماڻهن ۾ سياسي شعور وڌيو ۽ هو پنهنجي حقن لاءِ وڌيڪ باشعور ٿيا.پر سندس دور تڪرارن کان خالي نه هو. 1977 جي چونڊن کان پوءِ سياسي بحران پيدا ٿيو ۽ ملڪ ۾ مارشل لا لڳي وئي. هن کي گرفتار ڪيو ويو ۽ هڪ قتل ڪيس ۾ ڦاسايو ويو، جيڪو اڄ تائين متنازع سمجهيو وڃي ٿو. آخرڪار 4 اپريل 1979 تي کيس ڦاسي ڏني وئي، جيڪو ملڪ جي تاريخ جو هڪ ڏکوئيندڙ واقعو آهي. سندس وفات کان پوءِ به سندس اثر ختم نه ٿيو. سندس ڌيءُ Benazir Bhutto سياسي سفر جاري رکيو ۽ پاڪستان جي پهرين عورت وزيراعظم بڻي. Pakistan Peoples Party اڄ به ملڪ جي اهم سياسي جماعتن مان هڪ آهي. هن پاڪستان جي سياست کي نئون رخ ڏنو، عوام کي آواز ڏنو ۽ ملڪ جي ادارن تي گهرو اثر ڇڏيو، جڏهن ته سندس دور سان لاڳاپيل تڪرار به تاريخ جو حصو آهن.